Çinde Türk Devletleri

+ Yorum Gönder
Tarihimiz ve Dünya Tarihi Bölümünden Çinde Türk Devletleri ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. 1
    RüzgarGülü
    Bayan Üye
    Reklam

    Çinde Türk Devletleri

    Reklam



    Çinde Türk Devletleri

    Forum Alev
    Çinde Türk Devletleri

    MS 220-589 arasında Han 漢 Sülâlesi'nin yıkılışından Suí 隋 Sülâlesi'nin kuruluşuna kadar geçen Çin'deki parçalanma döneminde Hunlar Kuzey Çin'de dört devlet kurmuşlardır. Bunlar Han-İlk Zhao, Sonraki Zhao, Kuzey Liang ve Xia'dır (not: bir Xiānbēi [Hsien-pi/Hsien-pei] 鮮卑 boyu olarak ortaya çıkıp sonradan Hunlar'la karışan Tabgaçlar [Tuòbá (T'o-pa) 拓拔] bu listeye alınmamışlardır). Bunlar hakkında kısa bilgiler vermek istiyorum:


    Han-İlk Zhao (304-329):

    Hàn 漢 Sülâlesi'nin (MÖ 206-MS 220) son yıllarında General Cáo Cāo (Ts'ao Ts'ao) 曹操 Kuzey Çin'e 19 Hun (Xiōngnú [Hsiung-nu] 匈奴) boyunu yerleştirmişti. Bu boylardan Dugu (Tu-ku), eski Hun yöneticilerinin (Mòdú [Mo-tu] 冒顿 gibi) geldiği boydu. Bu boydan gelmiş olan Liú Yuān (Liu Yüan) 劉淵 adında Çin adı taşıyan bir Hun soylusu, Batı Jìn (Chin) 西晉Sülâlesi'nin (265-317) yönettiği Çin'de 287 yılında 19 Hun boyunun başına geçti. Jìn 晉 Sülâlesi'nde taht mücâdeleleri ve ayaklanmaların çıkması üzerine Liú Yuān 劉淵, 304 yılında Jìn 晉 hükûmetine karşı ayaklanarak kendi Hàn 漢 Sülâlesi'ni kurdu. Liú Yuān'in 劉淵 kendi devletinin adına 220'de yıkılmış olan Hàn 漢 Sülâlesi'nin adını vermesinin nedeni kendisinin "Orta Ülke"nin (Çin) meşrû imparatoru olmaya çalışmasıydı. Soyadı olan Liú 劉 da Hàn 漢 Sülâlesi'nin yöneten âilenin adı olan Líu'yla aynıydı (ancak Liú Yuān'in 劉淵 Hàn 漢 Sülâlesi'nin yöneticisi Liú 劉 âilesiyle bir ilgisinin olmadığı, kendisinin Dugu boyundan bir Hun olduğu bilinmektedir ve Mòdú'nun 冒顿 soyundan gelmektedir). Bu Hun kökenli Hàn 漢 devletinin Çin'deki diğer Hun devletlerinden ayrılan yanı, yöneticilerinin resmî Çin ideolojisini benimseyip Çinlileşmek istemeleridir. Bu yüzden devlette ilerde kopmalar olmuştur.

    Liú Yuān'in 劉淵 başkenti Güney Shānxī'deki (Shan-hsi, Shansi olarak da bilinir) 山西 Pingcheng'dı (P'ing-ch'eng). Líu Yuān 劉淵 buradan hareketle 309'de Jìn 晉 başkenti Luòyáng'a (Lo-yang) 洛阳 bir saldırı düzenlediyse de başarılı olamadı, 310 yılında da öldü. Kısa süren bir kargaşa döneminden sonra oğlu Liú Cōng (Liu Ts'ung) 劉聰 başa geçti; 311'de düzenlenen ikinci bir saldırıyla kenti düştü ve Jìn 晉 hükümdârı Jìn Huáidì (Chin Huai-ti) 晉懷帝 Hun başkentine götürüldü; iki yıl sonra da Liú Cōng 劉聰 onu öldürttü (imparator bir politik cinâyete karışmıştı). 316'da ise son Jìn 晉 hükümdârı Jìn Mǐndì (Chin Min-ti) 晉愍帝, diğer başkent Cháng'ān'ı (Ch'ang-an) 長安 Hunlar'a teslim etti, böylece Batı Jin 晉 Sülâlesi son bumuş oldu. Artık Hàn'ın 漢 yönetimi Kuzey ve Orta Çin'de Shānxī 山西, Shǎnxī (Shan-hsi, Shensi olarak da bilinir) 陝西, Hénán (Ho-nan) 河南, Hébĕi (Ho-pei 河北), Shāndōng (Shan-tung) 山東, Ānhuī (An-hui) 安徽, Jiāngsū (Chiang-su) 江蘇 ve Húběi'i (Hu-pei) 湖北 kapsar duruma gelmişti.

    Ancak Hàn 漢 devleti güçlenirken bir yandan da zayıf düşmeye başlamıştı. Çinlileşme siyâseti pek çok Hun'un arasında hoşnutsuzluğa yol açıyordu. Ayrıca, kökeni çok bilinmese de büyük olasılıkla Hunlar'ın Jié (Cye) 羯boyundan geldiği düşünülen General Shí Lè (Shih Lo) 石勒 gittikçe güç kazanıyordu. 314-315 yılları arasında Shí Lè 石勒 iyice güçlenerek Doğu Çin'in denetimini ele geçirdi. 319'da Shí Lè 石勒 kendini Zhào Wáng (Chao Wang) 趙王 yâni "Zhào 趙 Kralı" îlân etti. Aynı yıl Hàn 漢 Sülâlesi'nin yeni yöneticisi Liú Yào (Liu Yao) 劉曜, devletin adını değiştirerek onu "İlk Zhao Sülâlesi (Qiánzhào [Ch'ien-chao] 前趙)" yaptı. Shí Lè'nın 石勒 devleti de bunun üzerine daha sonra "Sonraki Zhao Sülâlesi (Hòuzhào [Hou-chao] 後趙)" adını aldı. Shí Lè 石勒 güçlendiği için Liú Yào 劉曜 başkenti Cháng'ān'a 長安 taşıdı. Bu dönemde İlk Zhào 前趙 sarayında çok lüks bir yaşam sürülürken halk daha da fakirleşmeye başladı.

    328 yılında Zhào 趙 Kralı Shí Lè 石勒, İlk Zhào 前趙 İmparatoru Liú Yào'yu 劉曜 indirip öldürerek kendini meşrû imparator îlân etti.


    Sonraki Zhao (319-352):

    Kuzeydoğu Çin'de kurulan Sonraki Zhào 後趙 devletinin kurucusu, yukarıda anlattığımız Jié 羯 boyundan Shí Lè'dır 石勒. Kendisi uzun süre Çinliler'in elinde kölelik yaptıktan sonra bir boyun başına geçmiş, ardından Han-İlk Zhao Sülâlesi'ne bir general olarak hizmet ettikten sonra 319'da kendi Zhào 趙 Krallığı'nı kurmuştur. 328'de İlk Zhao 前趙 Sülâlesi'ni yıktıktan sonra devletinin adını Sonraki Zhao 後趙 Sülâlesi'ne çevirmiştir. Normalde târihçiler bu sülâleyi 328'den başlatırlar, ancak ben yazımda 319'dan başlatmayı uygun gördüm çünkü İmparatorluk olmadan önce 319-328 arasında bir Krallık dönemi yaşanmıştır.

    Jiéli Shí Lè 石勒, Liú Yuān'in 劉淵 ve ardıllarının tersine Hun kültüründen hiçbir zamân kopmamıştır ve Han-İlk Zhao'nun Çinlileşme siyâsetini izlememiştir. Bu yüzden başlarda kendine özellikle Hunlar arasında çok sayıda taraftar toplamıştı. Ayrıca bütün Çin'i ele geçirmek ve "Orta Ülkenin İmparatoru" olmak istemiyordu; Kuzey Çin'i göçebeler için bir mera alanı yapmayı bile düşünüyordu. Ancak kendisi soylu Dugu boyundan gelmiyordu; ayrıca yönetimini meşrûlaştırmak için çok kan dökmüştü, Liú 劉 âilesinden gelen pek çok kişiyi öldürtmüştü. Kendisi iyi bir asker olmasına karşılık siyâsal bilinçten yoksundu ve baskıcı yönetimi huzursuzluğu arttırıyordu. Bu yüzden pek çok Hun, ya kuzeydeki küçük Tuòbá 拓拔 (Tabgaç) devletine sığınıyorlardı ya da Shansi 山西 ve Ordos'daki göçebe Hun boylarına katılıyorlardı.

    Shí Lè 石勒 333'de ölünce yerine Shí Hǔ (Shih Hu) 石虎 geçti. Shí Hǔ 石虎başa geçer geçmez başkenti Üç Devlet Dönemi'nde (220-265) Kuzey Çin'i yöneten Wèi (Wei) 魏 Sülâlesi'nin başkenti olan Kuzey Hénán'daki 河南 Yè (Ye) 鄴 kentine taşıdı. Bu sırada Buddhacılık (Budizm) da sarayda etkili olmaya başlamıştı. Sarayda yaşanan debdebeli yaşam ün salmıştı. Daha önce Liú Yuān'e 劉淵 ve Shí Lè'ya 石勒 bağlı yaşayıp onlarla işbirliği yapmış olan Xiānbēiler'in 鮮卑 Mùróng (Mu-jung) 慕容 boyu 337'de "İlk Yàn (Yen) 前燕" denen devletlerini kurarak bağımsız oldu.

    349'da Shí Hǔ 石虎 ölünce oğulları arasında kanlı bir taht kavgası yaşandı. Başka bir Hun boyundan olan Ranmin yönetimi ele geçirdiyse de bu da fazla tutunamadı ve Sonraki Zhao 後趙 Sülâlesi'ne 352 yılında Xiānbēiler 鮮卑 tarafından son verildi.


    Kuzey Liang (397 - 439):

    351-394 yılları arasında Kuzey Çin'e hükmeden Tibet asıllı İlk ve Sonraki Qín (Ch'in) 秦 Sülâleleri parçalanıp yıkıldıktan sonra 397'de Gānsù'da 甘肅 bir Hun devleti kuruldu. Bu devleti kuranlar, Hunlar'ın Jǔqú (Chü-ch'ü) 沮渠 boyundan idiler. Bu devlete de daha önce o bölgeyi yöneten Sonraki Liang'a (Hòu Liáng) 後凉 itâfen Kuzey Liáng (Bĕi Liáng [Pei Liang]) 北凉 denildi. Kuzey Liáng 北凉 Sonraki Liáng'ı 後凉 yıkınca Sonraki Liáng 後凉 parçalandı ve Gānsù'da 甘肅 Liáng 凉 adını taşıyan iki devlet daha ortaya çıktı: Batı Liáng 西凉 ve Güney Liáng 南凉. Bu devletler askerî devletten çok ticârî devlet olma özelliği gösteriyorlardı. Ancak Kuzey ve Güney Liánglar 凉 boy kökenli olma özelliklerini yitirmediler. Kuzey Liáng 北凉 devletine 439 yılında Tabgaçlar son verdiler.


    Xia (407-431):

    385'de Tabgaç hükümdârı Hunlar'ı yerlerinden sürmeyi başardı. Hunlar'ın bir bölümü Tabgaç yönetimi altına girerken bir bölümü Ordos bölgesine çekilerek Dugu boyundan gelen Hèlián Bóbó'nun (Ho-lien Po-po) 赫連勃勃önderliğinde Xià (Hsia) 夏 Sülâlesi'ni kurdular. Hèlián Bóbó Dugu boyundan olduğu için âilesi Liú 劉 soyadını kullanıyordu. Yıkılışına kadar Hun kültürünü koruyan ve asla Çinlileşmeyen Xià 夏 Sülâlesi'ni Tabgaçlar 431 yılında yıktılar.



    MS 48 ile MS 280 dolayları arasında Kuzey Çin'e yerleşen Hun toplulukların listesi Jìn (Cin) 晉 Sülâlesi'nin Hânedan Yıllığı'nın Hunlar'la ilgili olan 97. bölümünde şöyle verilmiştir:

    Túge (T'u-ko, Dugu olarak da bilinir) 屠各
    Xiānzhī (Hsien-chih) 鲜支
    Kòutou (K'ou-t'ou) 寇头
    Wūtán (Wu-t'an) 烏谭
    Chìlè (Ch'ih-lo) 赤勒
    Hànzhì (Han-chih) 捍蛭
    Hēiláng (Hei-lang) 黑狼
    Chìshā (Ch'ih-sha) 赤沙
    Yùbĭng (Yü-ping) 鬱鞞
    Wēishā (Wei-sha) 萎莎
    Tūtóng (T'u-t'ung) 禿童
    Bómiè (Po-mieh) 勃蔑
    Qiāngqū (Ch'iang-ch'ü) 羌屈
    Hèlài (Ho-lai) 賀賴
    Zhŏngqí (Chung-ch'i) 锺跂
    Dàlóu (Ta-lou) 大樓
    Yōngqū (Yung-ch'ü) 雍屈
    Zhēnshù (Chen-shu) 真樹
    Lìjié (Li-chieh) 力羯

    -Bu makaleyi bize gönderdiği için İhsan Bey'e teşekkür ederiz...



  2. 2
    EFRUMİE
    Bayan Üye

    Cevap: Çinde Türk Devletleri

    Reklam



    Türklerin Çin'de devlet kurmalarının amacı içten fethetmekti. Devletlerini kurarken kalabalık Çin nüfusu içinde asimileşmemeye özen göstermişlerdir. Çoğu varlıklarını uzun süre sürdüremeden yıkılmıştır.







+ Yorum Gönder
çindeki türk devletleri
5 üzerinden 5.00 | Toplam : 1 kişi