Bilgisayar ile ilgili herşey

+ Yorum Gönder
Bilgisayar Dünyası ve Genelbilgi ve İpucu Bölümünden Bilgisayar ile ilgili herşey ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. 1
    ahmet
    Üye
    Reklam

    Bilgisayar ile ilgili herşey

    Reklam



    Bilgisayar ile ilgili herşey

    Forum Alev
    Bilgisayar Nedir?
    Bilgisayar; kendine önceden yüklenmiş program gereğince çeşitli bilgileri-verileri uygun ortamlarda saklayan ve istenildiğinde geri getiren, çeşitli aritmetik ve mantıksal işlemler yapan; çok hızlı çalışan elektronik bir cihazdır.

    Bilgisayarın elektronik kısmına donanım (hardware), program kısmına ise yazılım (software) denir.

    Bilgisayarın gelişiminde şu 4 unsur hiç değişmemiştir.

    1. Bilginin Girişi (Giriş birimleri: Klavye, mouse, kamera, scanner, fax-modem vb.)

    2. Bilginin saklanması (Hafıza: Harddisk, disket, cd-rom vb.)

    3. Bilginin işlenmesi (Beyin: Merkezi işlem birimi-Central Processing Unit-CPU)

    4. Bilginin çıkışı (Çıkış birimleri: Monitör/ekran, Printer/yazıcı, plotter/çizici, modem)

    Bilgisayar DonanımıDonanım bilgisayarı oluşturan her türlü fiziksel parçaya verilen verilen addır. Donanım bir merkezi işlem biriminden (Central Processing Unit-CPU) ve bu birime bağlı çevre birimlerinden oluşur. Çevre birimleri de ayrıca giriş birimleri (input devices) ve çıkış birimleri (output devices) olmak üzere iki kısma ayrılır.

    Merkezi İşlem Birimi (CPU)
    Bilgisayarın içindeki temel elemanıdır. Mikro işlemci diye de anılır. Komutları işler, hesaplamaları yapar, bilgisayarın içindeki bilgi akışını kontrol eder ve yönetir.

    Mikro işlemcilerin her yeni kuşağı bir öncekinden çok daha güçlüdür. 286, 386 ve 486 kuşakları artık demodedir. Günümüzde pentium ve daha üst işlemciler geçerlidir.

    Mikro işlemciler; İntel , IBM, AMD ve Cyrix gibi firmalar tarafından üretilir. İntel’in mikro işlemcileri yaygın olarak kullanılır.

    Ana Bellek (RAM)
    Ana bellek veya rastgele erişimli bellek (Random Access Memory-RAM), bir giriş cihazından veya bir ikincil depolama cihazından okunan veri ve programların, çalıştırılan programlardan elde edilen sonuçların ve bir ikincil depolama cihazına veya bir çıkış cihazına gönderilmeye hazır olan çıktıların tutulduğu yerdir. Buradaki “rastgele erişim” ifadesi bilgisayarın bellek içerisindeki herhangi bir adrese doğrudan gidip bilgileri okuyabileceği veya yazabileceği anlamında kullanılmaktadır. Ana bellekte veriler geçici olarak tutulur; başka bir deyişle bilgisayar kapatıldığında bu veriler silinir. Çok kullanıcılı sistemlerde bilgisayar bir kullanıcı için herhangi bir işi yapmayı bitirdiğinde, ana bellekteki aynı kısma diğer kullanıcılar için işlenmesi gereken veri ve programlar yerleşir. Ana bellek diğer bilgi saklama araçlarına oranla biraz daha pahalıdır.

    Ana belleğin temel görevleri şöyle özetlenebilir.

    1.Halihazırda çalışan programların program deyimleri ve bu programların ihtiyaç duyduğu verileri tutmak.

    2.İşletim sistemi yüklendikten sonra ana bellekte sürekli olarak kalması gereken işletim sistemi bileşenlerini tutmak.

    3.Programlar tarafından üretilen sonuçları tutmak.

    4.Sabit disklere veya harici bir cihaza gönderilmeye hazır olan çıkış bilgilerini tutmak.

    Bellekte yerleşik olan veri ve programlara ihtiyaç halinde tekrar ulaşabilmek için ana bellekteki her bölgenin bir adresi vardır.

    Ana belleğin büyüklüğü; aynı anda çalışabilecek program sayısını ve programların çalışma hızını etkiler.

    Ön Bellek (Cache Memory)
    Ana bellek ile merkezi işlem birimi arasında görev yapan ve ana bellekten çok daha hızlı olan bir bellektir. Bu bellek birimi; işlem esnasında çok sık kullanılan bilgisayar talimatları ve geçici olarak tutulan bilgiler için bir “yaz-boz tahtası” olarak kullanılır. CPU ’nun ana bellekten veri alırken harcadığı zamanı azaltır; bu da bilgisayarı hızlandırır. CPU, ana bellekten veri alması gerektiğinde, bu verinin dahili ön bellekte olup olmadığına bakar. Dahili ön bellek, CPU’nun en son işlediği verilerin bir kopyasını saklar. Aranan veri dahili ön bellekte bulunamazsa harici ön belleğe bakılır. Harici ön bellekte de bulunamayan veriler ana bellekten alınır. Bu, ön belleğe göre daha yavaş bir süreçtir.

    BİOS (Basic İnput Output System)
    BİOS yongası (entegresi), bilgisayarın açılışı sırasında parçaları kontrol eden ve onları çalışmaya hazır duruma getiren bir program içerir. ROM (Read Only Memory) türündeki bellek üzerinde kaydedilmiş bir programdır. Bu tür bellekteki bilgiler bilgisayarı kapattığınızda silinmez.

    Not:BIOS bugün üretilen anakartların çoğunda, Flash ROM üzerine kayıtlıdır. Bu türdeki belleğin içeriği bilgisayarı kapadığınızda silinmez ama gerektiğinde özel bir program çalıştırılarak değiştirilebilir.Böylelikle BİOS un içerdiği hatalar giderilebilir.

    BIOS’ un ilk görevi, bilgisayarın açılışı sırasında bellek gibi çeşitli parçaları kontrol ederek,bir problem varsa kullanıcıyı uyarmaktır.

    Bilgisayarın açılışı sırasında özel bir tuşa (genellikle DEL tuşu) basarsanız, karşınıza BIOS setup ekranı gelir. Bu ekranda gerekiyorsa, sabit disk sürücülerinin tipi gibi çeşitli bilgileri ve ayarları değiştirebilirsiniz.

    Anakart
    Veriyolu, bilgisayarın içindeki değişik birimler arasında bilgileri taşıyan bir sistemdir.

    Bir bilgisayarın temel devre kartıdır. Bilgisayardaki tüm elektriksel bileşenler anakarta bağlanmıştır.

    Genişletme yuvaları, genişletme kartları(ses, görüntü-ekran, modem, network-ağ kartları)nın takılabileceği anakart üzerindeki soketlerdir. Genişletme kartları, bilgisayarınıza yeni yetenekler kazandırır. Daha güzel grafikler, CD kalitesinde ses, modem ile iletişim, bilgisayar ağlarına(internet’e) bağlanmak ... Bunlar, bilgisayarınıza ekleyebileceğiniz özelliklerden sadece birkaçı. Genişletme yuvalarının tipini, bilgisayarın veriyolu belirler.

    Bilgisayar Kasası
    Bilgisayarı oluşturan parçaların içine takıldığı ve parçaları bir arada tutan metal ve/veya plastik bir kutudur. Önceleri Desktop ve slim kasa adı verilen yatık kasalar kullanılırken son yıllarda Mini Tower diye adlandırılan dik tip kasalar kullanılmaktadır. Ancak IBM, HP ve Compag gibi firmalar daha çok desktop tipi kasaları tercih ediyorlar. Server(sunucu) veya ana bilgisayar olarak kullanılmak üzere tasarlanan bilgisayarlarda genişleme olanakları fazla olan kasalar kullanılmaktadır.

    Kasanın en önemli bileşeni güç kaynağıdır. Güç kaynağı, normal şehir cereyanını bilgisayarın kullanabileceği elektrik enerjisine dönüştürür. Bilgisayar parçalarının fazla ısınmasını engellemek üzere güç kaynağının içinde bir soğutucu fan bulunur. Genellikle mikroişlemcilerin üzerinde de ayrıca bir soğutucu fan bulunmaktadır. PC (Personal Computer) lerde güç kaynağının kapasitesi ortalama 200-250 watt’tır.

    Elektrik cereyanındaki dalgalanmalar ve elektriğin kesilmesi bilgisayarınıza zarar verebilir. Makinenizi ve bilgilerinizi korumak için kesintisiz güç kaynağı kullanabilirsiniz.

    Kesintisiz Güç Kaynağı, elektrik enerjisindeki dalgalanmalara karşı; çıkışında bilgisayarınıza sürekli aynı voltajda temiz bir enerji verir ve kesinti durumunda, içindeki akülerin kapasitesine göre bilgisayarınızı 5 dakika ile birkaç saat arasında çalıştırır.

    Bilgisayar Kasasında, bilgisayarı kolayca açmak ve “reset” yapmak için tuşlar bulunur

    Açma/Kapama (Power On/Off) tuşu, bilgisayarı açıp kapamayı sağlar.

    Reset tuşu, açma/kapama düğmesine basmadan bilgisayarı yeni açılmış haline getirir. Özellikle makine komutlarınıza uymuyorsa veya kilitlendiyse kullanılır.

    Sabit disk sürücü ışığı, bilgisayar sabit diske bir şey yazdığı veya ondan bir bilgi aldığı(okuduğu) zaman yanar. Bu ışık yanarken bilgisayarı sakın kapamayın ve oynatmayın yoksa diskteki bilgiler bozulabilir.

    Bilgisayar Kasasının arkasındaki Portlar :

    Seri Port, “Erkek Konnektör” olarak da adlandırılan bu portlarda 9 veya 25 iğne(pin) bulunur. Seri portlara fare(mouse), modem, tarayıcı(scanner) bazen de yazıcı bağlanır. Bilgisayar her seri portu COM etiketiyle görür.(COM1, COM2 ...)

    Paralel Port, “dişi konnektör” olarak da bilinen bu portlarda 25 delik bulunur. Paralel portlara yazıcı ve teyp birimleri takılır. Bilgisayar her paralel portu LPT etiketiyle görür.

    Monitor(Ekran) Portu, monitörü bağlamak içindir.Görüntü kartının üzerinde bulunur

    Klavye portu, klavyeyi ve mouse portu da fareyi bilgisayara bağlar.

    USA (Üniversal Seril Bum) portu, yeni bir standart olan USA; fareden klavyeye tüm cihazları zincirleme şekilde birbirine bağlıyor. USA portları ile 127 adede kadar cihaz bilgisayara kolayca eklenebilir.

    Oyun portu, joystick’leri bilgisayara bağlar. Genellikle ses kartının üzerinde bulunur.

    Sabit Disk (Hard disk) ve Disketler
    Yukarıda belirtildiği gibi bilgiler bilgisayarın belleğinde işlenip değerlendiriliyor. Bilgisayarın kapatılması veya elektriğin kesilmesi halinde bellekteki bilgiler siliniyordu. Bellekte geçici olarak saklanan bilgileri kalıcı olarak saklamak için bilgilerin manyetik bir ortama aktarılması gerekir.

    En çok kullanılan manyetik ortamların başında ise hard disk ve disketler gelmektedir. Disketler bilgisayara takılıp çıkartılabilirken, hard diskler bilgisayarda sabit olarak kalıyor. Disketlerin hem kapasiteleri düşük hem de disketten bilgi okuma ve yazma hızı hard disklere göre son derece düşüktür. Ayrıca hard diskler disketlere göre daha dayanıklı ve uzun ömürlüdür. Yani hard (sabit) disk sürücü bir bilgisayarın bilgi depolamak için kullandığı en temel birimdir. Veriler bir dizi dönen diskte manyetik olarak saklanır(Kaydedilen bilgiler Dosya adını alır).

    Bilgisayarınızda birden fazla sabit disk sürücü bulunabilir veya bir sabit disk iki yada daha fazla bölüme ayrılabilir. İlk sabit disk, C sürücüsü diye adlandırılır. Daha sonra takılan hard diskler sırasıyla D,E,F... harflerini alır.

    Not: D harfi genellikle CD-ROM sürücüsü için kullanılır.

    Bir sabit diskin saklayabileceği bilgilerin miktarı, MB(Mega Byte) ve GB(Giga Byte) ile ölçülür.Günümüz de sabit disklerin kapasitesi 10-50 GB arasındadır.

    Not : 1 GB = 1024 MB olmakla birlikte, bazı sabit disk üreticileri 1 GB = 1000 MB olarak tanımlamaktadır.

    Disket (floppy disk), verileri manyetik ortamda saklayan taşınabilir bir araçtır. Bir disketi(ve hard diski) ilk kez kullanmadan önce biçimlendirmek (formatlamak) gerekir. Formatlama, disketi iz ve sektörlere ayırarak onu kullanıma hazır duruma getirir.

    Disketler, boyutlarına göre ikiye ayrılmaktadır: 3.5” ve 5.25”. Bugün kullanılan 3.5” disketlerin veri saklama kapasiteleri için iki yaygın standart kullanılıyor:

    1.Çift yoğunluklu (Double Density-DD) : 720 KB

    2.Yüksek yoğunluklu (High Density-HD) : 1.44 MB

    Bilgisayarlarda disket sürücü A (varsa ikinci sürücü B) diye adlandırılır.

    CD-ROM Sürücü
    CD-ROM (Compact Disk - Read Only Memory) sürücü, kompakt disklerdeki sayısal bilgileri okuyan araçtır. CD-ROM sürücülerde okuma işlemi lazer ışını ile yapılır.

    CD-RW’larda okuma için ayrı yazma için ayrı lazer ışını kullanılır.

    CD-ROM’lar alüminyumdan üretilmiş, üzerleri şeffaf polikarbonat maddesiyle kaplanmış ve üzerine koruyucu bir cila çekilmiş disklerdir.CD’ler diğer kayıt birimlerine göre daha güvenilirdir. Bir CD’nin bilgi depolama kapasitesi yaklaşık 650-750 MB arasındadır.

    Monitör (Ekran)
    Monitör (veya ekran) bilgisayarın mikroişlemcisinden gönderilen sinyalleri gözün görebileceği şekilde görüntüye dönüştüren cihazdır. Yani CPU tarafından işlenilen bilgilerin kullanıcıya iletildiği ortamdır; bir çıkış birimidir. Monitörlerin en önemli özelliklerinden birisi ekrandaki görüntülerin netliği veya çözünürlüğüd&#252 ;r.

    Çözünürlük (resulation), yatay ve dikey olarak ekrandaki nokta sayısıyla ölçülür. Çözünürlük yükseldikçe ekrana daha fazla bilgi sığar, ama ekrandaki görüntüler küçülür. Multisync monitörler, değişik çözünürlüklerde çalışabilirler(640x480, 800x600, 1024x768, 1280x1024 gibi). Böylece ekrandaki görüntüleri amaca göre genişletip daraltabiliriz.

    Büyüklük : Monitör büyüklüğü, ekranın köşegen uzunluğuyla ölçülür. Standart monitörler 14” veya 15” (inç) büyüklüğündedir. 1024x768’den daha yüksek çözünürlüklerde rahat çalışabilmek için 17” veya daha büyük bir monitör seçilmelidir.

    Nokta aralığı : Görüntü netliği, ekran yüzeyindeki noktaların arasındaki uzaklığa bağlıdır. Nokta aralığı ne kadar küçükse görüntü o kadar net olur. Eski monitörlerde bu 0.39 mm iken şimdiki monitörlerde genellikle 0.28 veya daha küçüktür.

    Ekran tazeleme : Ekrandaki görüntü saniyede en az 60 kez tazelenmelidir. Ekran tazeleme frekansı yükseldikçe daha sabit bir görüntü elde edilir. “Non-interlaced”(titreşimsiz) denilen monitörler ekranı tek seferde tarayabildiği için gözü daha az yorar.

    Monitör ve görüntü kartı, ekranda görüntülerin sergilenebilmesi için birlikte çalışırlar..

    Görüntü kartı, ana karta bağlanan bir genişleme kartıdır. Bir kablo, görüntü kartı ile monitörü birbirine bağlar.

    Monitörde görüntülenebilen renklerin sayısı görüntü kartındaki bellek miktarıyla sınırlanır. Görüntü kartındaki bellek yongaları, bilgileri monitöre göndermeden önce geçici olarak saklar. Renk sayısı, ekrandaki görüntülerin kalitesini doğrudan doğruya etkiler. Daha fazla renk, gerçeğe daha yakın ve daha iyi görüntü demektir.

    Klavye
    Klavye, üzerinde harf, rakam, özel karakterler ve özel fonksiyon tuşlarının bulunduğu bir bilgisayar giriş birimidir. Bilgisayar temelde klavye aracılığıyla yönlendirilir ve kumanda edilir. Klavyenin tuşlarına basıldığında, basılan tuşun kodu bilgisayarın CPU’su tarafından değerlendirilmek üzere belleğe aktarılır ve yankısı yada neticesi ekrana gelir.

    Klavyeler üzerindeki harf tuşlarının diziliş şekline göre F veya Q tipi olurlar. Farklı firmaların ürettiği klavyelerde bazı farklı tuşlar bulunabilir.

    Klavyenin üzerinde bulunan bazı tuşlar, ekrana bir karakterin yazılmasına neden olmazlar. Çünkü bu tuşlar bir görüntüden öte bir etki oluştururlar. Ancak bu tuşların işlevleri programdan programa değişiklik gösterebilir. Örneğin bir çok programda F1 tuşuna basıldığı zaman o sırada çalışan program veya yapılan işleme bağlı olarak ekrana yardımcı bilgi getirilmektedir.

    Enter tuşu : Bilgisayara bir işi yapmasını söylemek, bir komutu çalıştırmak için kullanılır. Kelime işlemcilerde ise yeni bir paragrafa geçmeyi sağlar.

    Esc (Escape) tuşu : O sırada yapılan işi yarıda kesmek, vazgeçmek veya geriye dönmek amacıyla kullanılır. Windows uyumlu programlarda Esc tuşu genellikle iptal düğmesini temsil eder.

    Fonksiyon tuşları : Bu tuşlar belirli bir işlemi çabucak yapmak için kullanılır. Örneğin F1 tuşu çoğu programda yardım bilgilerini ekrana getirir.

    Tab tuşu : DOS ortamında bu tuşa basıldığı zaman imleç veya ekleme noktası 5 karakter genişliği kadar sağa gitmektedir. Başka bir deyişle DOS ortamında 5 kez boşluk tuşuna basmak yerine bir kez tab tuşuna basmak aynı etkiye sahiptir. Kelime işlem programlarına paragraf girintisi için, windows’ta iletişim kutusu pencerelerinde ise düğmeler arası geçişte kullanılır.

    Caps Lock tuşu : Bu tuşa bir kez basınca (klavyenin sağ üst köşesinde ilgili ışık yanar ve) klavyeden hep büyük harf girebilirsiniz. Bir kez daha basarsanız, yine küçük harf moduna geçilir.

    Shift tuşu : Bu tuşa bir harf tuşu ile birlikte basıldığında, o harfi büyük yazmakta veya bir rakam tuşu ile birlikte basıldığında ise o rakam tuşunun üst kısmında belirtilen özel karakteri yazmaktadır.

    Ctrl ve Alt Tuşları : Başka tuşlarla birlikte aynı anda bastığınızda, belirli işlemleri yapmaya yarar. Örneğin bazı programlarda Ctrl+S dosyayı kaydeder, Ctrl+Alt+Del bilgisayarı resetler.

    Alt Gr tuşu : Q dizilişine sahip klavyelerde Türkçe’ye özgü ç,ş,ü ve ö gibi harflere yer bulabilmek için bazı tuşlara 3. bir görev verilmektedir. Bu 3. görevi kullanabilmek Alt Gr tuşu basılı iken söz konusudur.

    Windows tuşu : Bu tuş Windows işletim sistemlerinde “Başlat” menüsünü açar. Ayrıca başka tuşlarla birlikte kısa yol tuşu olarak kullanılır. Klavyenin sol alt köşesinde Ctrl ile Alt tuşları arasındadır.

    Sağ fare tuşu : Windows’ta sağ fare tuşu ile aynı görevi görür. Klavyedeki yeri boşluk tuşunun sağındaki Ctrl tuşunun solundadır. Bu arada Ctrl, Shift ve Enter tuşları kullanım kolaylığı düşünülerek klavye üzerinde ikişer adettir.

    Back Space (Geriye Silme) tuşu : Klavyede rakamların bulunduğu sırada en sağda olan bu tuş, ışıklı göstergenin(imlecin) solunda bulunan karakteri silmek için kullanılır. İmlecin solundaki karakter silindiği için sağında bulunan bütün karakterler bir karakter genişliği kadar sola kayarlar.

    Del (Delete) tuşu : Del tuşu ise imlecin sağındaki karakteri siler.

    İns (İnsert) tuşu : İnsert tuşu açık/kapalı mantığıyla çalışır. İnsert açıkken yazılan karakterler sağdaki karakteri ileri doğru iterek araya yerleşir. İnsert kapalı iken ise yazdığımız karakterler daha önceki karakterlerin üstüne yazılır.

    Home tuşu : Bu tuş satırın başına gitmemizi sağlar.

    End tuşu : Bu tuş satırın sonuna gitmemizi sağlar.

    Page Up tuşu : Bu tuş bir sayfa yukarı çıkmamızı sağlar.

    Page Down tuşu : Bu tuş bir sayfa (bir ekran görüntüsü kadar) aşağı inmemizi sağlar.

    Pause tuşu : Bu tuş yapılan işlemin bir tuşa basana kadar durdurulmasını sağlar. Bir tuşa basınca işlem kaldığı yerden devam eder.

    Print Screen tuşu : DOS ortamında çalışırken bu tuşa basmanız halinde o sırada ekranda ne görülüyorsa yazıcıya gönderilir. Windows ortamında bu tuşa bastığınızda yine ekranın resmi çekilir. Ancak ekranın resmi yazıcı yerine, geçici bilgi saklama ortamı olan ve Pano adı verilen ortama aktarılır. Daha sonra panoda saklanan resmi Paint gibi bir boyama progr----- aktarıp istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.

    İmleç tuşları : Bu tuşlarla imleci ekranda istediğiniz yere götürebilirsiniz.

    Nümerik klavye : Num Lock ışığına bağlı olarak, buradan rakamları girebilir veya imleci kontrol edebilirsiniz. Num Lock ışığını “Num Lock” tuşu yakar veya söndürür.

    Bunlardan başka yeni tip klavyelerde Sleep(Stand-by/Bekleme uyuma modu), Power (açma-kapama) gibi bazı tuşlar da vardır.

    Mouse (Fare)
    Ekrandaki öğeleri (icon’ları) seçmenizi ve hareket ettirmenizi, bu icon’ların temsil ettiği işlemleri (sol tuş ile bir veya iki kez tıklayarak) yaptırmanızı sağlayan bir giriş aygıtı’dır

    Fare, klavyenin yerini almak için geliştirilmiş bir aygıt değil aksine kullanıcının imleci hareket ettirme kabiliyetini geliştiren bir aygıttır.İki veya üç tuşlu olabilir.

    Farenin çalışması bir topun hareketine dayanır. Fare düz bir yüzeyde hareket ettirildikçe topun hareketi ekrandaki işaretin hareketine dönüştürülür.Farenin iyi çalışması için, ara sıra bu topu çıkarıp temizleyin.

    Mouse Pad (farelik) farenin hareketi için uygun ve iyi bir yüzey sağlar.

    Seri fareler COM portuna, PS/2 tipi fareler fare portuna bağlanır. Bu iki tip konnektörü birbirine çeviren dönüştürücüler vardır.

    Yazıcı (printer)
    Bilgisayardaki bilgilerin kağıt üzerinde gösterilmesini sağlayan çıkış birimlerinden en önemlisi yazıcılardır. Yazıcılar basımda kullandıkları teknolojiye göre üç sınıfa ayrılırlar.

    1.Nokta vuruşlu (matris) yazıcılar : Sayfa üzerine harfleri ve şekilleri minik noktacıklarla oluştururlar. Yazma kafası, mürekkepli bir şeride vuran küçük iğnelerden (9 veya 24 pin) oluşur. Bu yazıcılar vuruşlu oldukları için oldukça gürültülüdür.

    Nokta vuruşlu yazıcılar, özellikle aynı anda birden çok kopya alınması gereken durumlarda kullanışlıdır. Genellikle sürekli form kağıt kullanırlar. Sürekli formun kenarında, yazıcıya takılmasını sağlayan delikler vardır.

    2.Mürekkep püskürtmeli (inkjet) yazıcılar : Nokta vuruşlu yazıcılardan daha kaliteli baskı yaparlar ve daha sessiz çalışırlar. Renkli mürekkep püskürtmeliler, normal kağıda baskı yapabilirler, ama özel kağıt kullanılırsa daha iyi sonuç verirler.

    3.Lazer yazıcı : Sayfa görüntüsünü oluşturmak için lazer ışınlarını kullanan, yüksek hızlı bir yazıcıdır. Lazer yazıcılar, yüksek kalitede belge üreten bir fotokopi makinesi gibi çalışır.

    Çizici (plotter)
    Çiziciler özellikle grafik çıktıların alınmasında kullanılan aygıtlardır. Renkli kalemler kullanılmak suretiyle renkli çıktılar alınabilir. Çiziciler genellikle mimarlık ve mühendislik uygulamalarında kullanılır.

    Tarayıcı (scanner)
    Tarayıcılar fotoğraf, grafik ve düz yazıları okuyup bilgisayara aktaran aygıtlardır. Bilgisayara aktarılan resim ve grafikler üzerinde değişiklik yapılabilmektedir. Düz yazılar ise kelime işlem programları(OCR optik karakter tanıma programı) ile değiştirilebilmektedir.

    Tarayıcıların masa üstü tipi olduğu gibi el ile tarama yapmayı gerektiren el tipi tarayıcılar da vardır. Tarayıcılar bilgisayara ya SCSI bir kartla bağlanmakta ya da yazıcının takıldığı paralel çıkışa bağlanır. Paralel çıkıştan bilgisayara bağlanan tarayıcılar daha ekonomiktir. Bu tip tarayıcılarda ayrıca yazıcılar için bir çıkış bulunmaktadır.

    Modem
    Bilgisayarınızın telefon hatlarını kullanarak iletişim kurmasını sağlar. Modem terimi, Modulation-demodulation kelimelerinin kısaltılması ile oluşturulmuştur. Modem, bilgisayardan aldığı digital(sayısal) veriyi analog veriye çevirerek göndermek ve aynı şekilde karşı taraftaki bilgisayardan gelen analog veriyi tekrar digital veriye çevirerek bilgisayara iletmektir. Bu digital-analog çeviri işleminin gerekli olmasının sebebi, bilgisayarları birbirine bağlamak için kullanılan hatların digital veriyi taşıyamamalarıdır.

    Bir modem kullanarak, internet ve BBS gibi bilgi ağları ve hizmetlerine erişebilirsiniz. Faks yeteneği de olan bir fax/modem cihazıyla bilgisayarınızdan faks çekebilir ve size gelen faksları alabilirsiniz. Ses(voice) özellikleride olan bir modem telesekreter görevi görebilir.

    Harici tip Modemler bilgisayara seri port ile bağlanır.

    Bilgisayarda Bilginin Birimleri

    Bit (binary digit) : 0 ve 1’lerden oluşmuş, bilgisayarda bir anlamı olan en küçük bilginin adıdır.

    Byte : 8 bitin birleşimiyle oluşmuş 1 karakterlik bilgidir.

    Karakter : Harf, rakam veya semboller. Her birine 1 karakter denilir.

    1 Byte = 1 Karakter = 8 Bit

    1024 Byte = 1 Kilo Byte(KB), 1024 KB = 1 Mega Byte(MB), 1024 MB = 1 Giga Byte(GB)

    Bilgisayarla Yapılan İşlemler
    Bir bilgisayarla yapılan işlemler üç temel faaliyetten ibarettir: Giriş/çıkış işlemleri, veriler üzerinde yapılan işlemler ile veri yada bilgilerin saklanması ve nakli işlemleri.

    1.Giriş/çıkış işlemleri : Bir bilgisayar çeşitli giriş ve çıkış cihazları vasıtasıyla toplanan verileri alma ve işlenen verileri de sunma kabiliyetine sahiptir.

    2.Veriler üzerinde işlemler yapılması : Aşağıdaki işlemler bilgisayar tarafından veriler üzerinde icra edilebilir.

    a. Sınıflandırma : Sınıflandırma genellikle veriler için önceden tespit edilmiş kısaltma veya kodlar vasıtasıyla yapılır. Kod türleri; nümerik (111,112,113 gibi), alfabetik (A,B,C gibi), ya da alfanümerik (A1,B1,C1 gibi rakam ve harflerin karışımı şeklinde) olabilir.

    b. Aritmetik ve mantıksal işlemler : Aritmetik işlemler verilerin toplama, &#231;ıkarma, &#231;arpma ve b&#246;lme gibi işlemlere tabi tutulmasıdır. Bilgisayar ayrıca mantıksal karşılaştırmalar yapma kabiliyetine de sahiptir. &#214;rneğin A ve B şeklinde ifade edilen iki veri birimi karşılaştırıldığında sadece &#252;&#231; muhtemel sonu&#231; s&#246;z konusudur.(1) A, B’den k&#252;&#231;&#252;kt&#252;r (A<B); (2) A, B’ye eşittir (A=B) (3) A, B’den b&#252;y&#252;kt&#252;r (A>B). Bu karşılaştırma kabiliyeti bilgisayarın &#246;nemli bir &#246;zelliğidir. &#199;&#252;nk&#252; &#231;oğu karmaşık problemler karşılaştırmalar yapmak suretiyle &#231;&#246;z&#252;lebilir.

    c. Sıralama : Veriler mantıksal bir sıra i&#231;erisinde d&#252;zenlenmişse bunlarla &#231;alışmak ve analiz etmek daha kolay olur. &#214;rneğin n&#252;merik veriler k&#252;&#231;&#252;kten b&#252;y&#252;ğe veya b&#252;y&#252;kten k&#252;&#231;&#252;ğe, alfabetik veriler ise A’dan Z’ye veya Z’den A’ya şeklinde d&#252;zenlenebilir. Bilgisayarın mantıksal karşılaştırmalar yapmak suretiyle ger&#231;ekleştirdiği bu d&#252;zenlemeye sıralama denir.

    d. &#214;zetleme (grafik) : Veri yığınlarının daha kısa ve kullanılabilir şekle indirgenmesine &#246;zetleme denir. Bilgisayarın &#231;eşitli grafik programları yardımıyla verilerden pasta veya s&#252;tun grafikler &#231;ıkarması &#246;zetlemeye bir &#246;rnek oluşturur.

    3.Saklama ve nakletme işlemleri : Saklama, veri ve bilgilerin daha sonraki kullanım i&#231;in bir harddisk, disket, CD-ROM veya bir manyetik bant gibi bir aygıtta saklanmasıdır. İstenildiğinde bu veri ve bilgilere &#231;abucak ulaşılabilir ve kullanılabilir. Ayrıca bilgisayarlar veri ve bilgileri bir yerden başka bir yere transfer etme kabiliyetine sahiptir. İletişim, herhangi bir elektronik iletişim aracı ile yapılabilir.

    Bilgisayar ağı (network)
    Bir bilgisayar ağı,iki veya daha fazla bilgisayarın bir iletişim aracı &#252;zerinden(kablolu veya kablosuz), t&#252;m iletişim, yazılım ve donanım bileşenleri ile birlikte bağlanarak meydana getirilen sistem olarak tanımlanabilir. Bilgisayar ağı en az bir sunucu bilgisayar (server) ve bir istemci (client) bilgisayar (terminaller), modem veya ethernet (network) kartı, iletişim protokol&#252; ve benzeri iletişim ara&#231;larını b&#252;nyesinde bulundurur. B&#246;yle bir ağa bağlı kullanıcılar bir &#231;ok yazılım ve donanımı paylaşabilirler.

    Network sistemleri yakın ve uzak bağlantılar olmak &#252;zere iki ana başlık altında incelenir.

    Yakın mesafelerde olan bilgisayarların birbirlerine bağlandığı network sistemlerine LAN (Local Area Network), uzak mesafelerde olan bilgisayarların birbirlerine bağlandığı network sistemlerine ise WAN (Wide Area Network) adı verilir.

    Bilgisayar ağları;bilgisayar kaynakları ve elektronik nesne paylaşımını ama&#231;layarak başladı ve bir iletişim, paylaşım, dayanışma ve ortak &#231;alışma ort----- d&#246;n&#252;şt&#252;. Bir kullanıcı masasındaki PC-terminal iş istasyonu ile ağ &#252;zerindeki kaynakları kullanabilmektedir. Bu ise kullanıcıya bilgisayarından bağımsız bir aray&#252;z olanağı sağlamaktadır. Diğer bir deyişle; belirli bir programı veya veri tabanını kullanmak i&#231;in o programın y&#252;kl&#252; olduğu bilgisayarın başında olmak gerekmiyor, veritabanını kullanıcının kendi bilgisayarında &#231;alışan bir program kullanabiliyor veya uzaktan kullanım ile (telnet, remote login) ilgili bilgisayar da program ve veritabanını kullanabiliyor.

    Bilgisayar ağlarının en b&#252;y&#252;ğ&#252; ve bir anlamda toplamı olan İnternet t&#252;m d&#252;nyayı kapsayan, irili ufaklı her t&#252;rden milyonlarca bilgisayardan oluşmakta, 200 civarında &#252;lke ile elektronik posta,100 civarında &#252;lke ile online elektronik nesne değişimine izin vermektedir.

    Bilgisayar Yazılımları
    Yazılım, kullanıcıların bilgisayarda işlerini yapmalarına imkan veren t&#252;m programlara verilen genel addır. Yazılımlar :

    1.Sistem Yazılımları

    2.Uygulama Yazılımları

    olmak &#252;zere iki ana gruba ayrılır. Uygulama yazılımları; programlama dilleriyle yazılan kullanıcıya y&#246;nelik yazılımlardır. Sistem yazılımları ise uygulama yazılımlarının belli bir donanım grubu &#252;zerinde p&#252;r&#252;zs&#252;z olarak &#231;alışmasını sağlayan zemin programlarını i&#231;erir.

    Uygulama Yazılımları
    Kullanıcıların belli başlı bazı işlemleri yapmalarına imkan veren yazılımlardır. Uygulama yazılımlarının geliştirilmesi i&#231;in programlama dilleri ve diğer bazı uygulama geliştirme ara&#231;ları kullanılır. Uygulama yazılımları genellikle belli bir işletim sistemi altında &#231;alıştırılmak &#252;zere hazırlanır. &#214;rneğin, Macintosh işletim sistemi altında &#231;alıştırılmak &#252;zere hazırlanan bir kelime işlem programı DOS veya WINDOWS işletim sistemini kullanan kişisel bilgisayar(PC-Personal Computer)larda &#231;alışmayacaktır. Bununla birlikte, &#231;oğu durumlarda ticari uygulamalar; diğer bir &#231;ok işletim sistemi altında da &#231;alışabilecek şekilde hazırlanmaktadır.

    Genel Ama&#231;lı Uygulama Yazılımları
    G&#252;n&#252;m&#252;zde bilgisayar sistemleri i&#231;in geliştirilmiş &#231;ok sayıda genel ama&#231;lı uygulama yazılımı mevcuttur. Bunların sayısı ve &#246;zellikleri her ge&#231;en g&#252;n hızla artmaktadır. Bu yazılımlardan kişi ve kurumlarca en yaygın olarak kullanılanları; kelime işlem programları, elektronik hesap tablosu programları, sunum programları, dosya y&#246;netim ve veri tabanı y&#246;netim programlarıdır.

    Kelime İşlem Programları : Bilgisayarın, &#231;ok g&#252;&#231;l&#252; &#246;zellikleri olan bir daktilo makinesi gibi kullanılması &#246;zelliğini sağlayan programlardır. Hazırlamak istediğiniz belgede grafik, tablo, resim, dipnot ve belgeyi birden fazla s&#252;tun halinde d&#252;zenlemek gibi &#246;zellikleri sağlarlar. Bu programlar diğer genel ama&#231;lı uygulama yazılımlarına oranla &#231;ok daha yaygın kullanılmaktadır. Bazı kelime işlemciler, masa &#252;st&#252; yayıncılık, elektronik takvim, ve elektronik posta gibi &#246;zelliklere sahip olan entegre ofis sistemlerinin temelidir(Word, WordStar, WordPerfect, PW-Professional Write gibi).

    Hesap Tablosu Programları : Hesap tablosu programları bilgisayar sistemini son derece &#246;zellikli bir elektronik hesap makinesine d&#246;n&#252;şt&#252;ren programlardır. En basit &#246;zelliği verileri oldukları gibi tablo şeklinde listelemek olduğu gibi, verileri alıp &#231;eşitli t&#252;rlerde grafiklere d&#246;n&#252;şt&#252;rme &#246;zelliğine de sahiptirler(Excel, Lotus 123, Quattro Pro gibi).

    Sunum Programları : Belli bir konuda yapılan araştırmanın ve/veya hazırlanan raporların sonu&#231;larını bilgisayar yardımıyla diğer kişilere anlatmak i&#231;in kullanılır. Sunum genellikle bilgisayara bağlı bulunan bir projeksiyon/data shov cihazı yardımıyla yapılır. Bu uygulamalar her t&#252;rl&#252; grafik, ses ve video g&#246;r&#252;nt&#252;lerinin kullanılmasına imkan verir.

    Dosya Y&#246;neticileri ve Veri Tabanı Y&#246;netim Programları : B&#252;y&#252;k miktardaki verileri depolayıp bu verilere hızlı bir erişim ve bu verilerden raporlar hazırlanmasına imkan veren programlardır(Access, Database/Dbase, FoxBase/FoxPro, Oracle, File Maker gibi).

    Bu yazılımlar genellikle &#252;retici firmalar tarafından birleştirilerek MS-Office, Star Office(Sun), Open Office(&#252;cretsiz) gibi tek bir ofis paketi halindedirler.

    &#214;zel Ama&#231;lı Uygulama Yazılımları
    &#214;zel ama&#231;lı uygulama yazılımları belirli bazı işleri yapabilmek i&#231;in geliştirilen, dolayısıyla sınırlı ama&#231;ları olan yazılımlardır. Aşağıda bazı &#246;zel ama&#231;lı yazılım t&#252;rleri kısaca belirtilmiştir.

    Analiz ve karar verme : Belli işlemleri yapmaktan &#231;ok; problemlerin &#231;&#246;z&#252;m&#252;nde y&#246;neticilere yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiştir. Matematiksel modellerden faydalanmak &#252;zere istatistik ve y&#246;netim bilimi yazılımlarını birleştirir.

    Planlama, programlama, koordinasyon ve organizasyon: Finansal planlama, b&#252;t&#231;e, masraf ve satış raporları hazırlama, toplantı g&#252;ndemlerinin hazırlanması ve randevuların ayarlanması gibi işler “masa &#252;st&#252; d&#252;zenleyici”de denilen &#246;zel uygulama yazılımları ile yapılır.

    Ayrıca “akıllı binalar”, “Hastane Otomasyon Sistemleri” ve proje y&#246;netimi yazılımları da vardır.

    İletişim : İletişim programları, bilgisayar ağları arasında iletişim kurulmasına imkan veren yazılımlardır. G&#252;n&#252;m&#252;zde yaygın bir şekilde kullanılan İnternet hizmetlerinden yararlanmak i&#231;in geliştirilmiş olan her t&#252;rl&#252; program iletişim programları i&#231;erisinde d&#252;ş&#252;n&#252;lebilir.

    Eğitim : Bilgisayarlar eğitimde her ge&#231;en g&#252;n gittik&#231;e artan bir oranda kullanılmaktadır. Bug&#252;n piyasada olan programların &#231;oğu &#246;ğreticileriyle birliktedir, yani program i&#231;indeki yardım men&#252;s&#252;nde programın kullanım bilgileri bulunmaktadır. Ansiklopedik bilgiler i&#231;eren, belli bir yer veya konuda hazırlanmış olan tanıtıcı programlar, yabancı dil veya herhangi bir dersle ilgili olarak yardımcı olmak &#252;zere hazırlanmış, internette online veya asenkron eğitim i&#231;in hazırlanmış programlar eğitim ama&#231;lı programlardır.

    Sistem Yazılımları

    Uygulama yazılımları ile bilgisayar donanımı arasında aracılık eden yani bilgisayar sisteminin p&#252;r&#252;zs&#252;z bir şekilde &#231;alışmasını sağlayan yazılımlardır. Bu kısımda İşletim Sistemi (Operating System) ve Hizmet (Utility) yazılımları kısaca incelenecektir.

    İşletim Sistemi Yazılımları
    Bir işletim sistemi, bilgisayar kaynaklarının y&#246;netimi ve kontrol&#252;n&#252; sağlayan yani bilgisayar sisteminin yapacağı işleri y&#246;neten programlar b&#252;t&#252;n&#252;d&#252;r. Kullanıcıya bilgisayarın kaynaklarını mantıksal bir ortamda y&#246;netme ve y&#246;nlendirme imkanı verir, pek &#231;ok fonksiyonu ise kullanıcının haberi bile olmadan kendisi &#252;stlenir. Diyelim, bir yazı yazdınız ve diske kaydediyorsunuz. Kelime işlemci(yazıyı yazdığınız program), doğrudan diskle ilgili bir iş yapmaz, sadece işletim sisteminin diskle ilgili fonksiyonlarını kullanır.

    Bir işletim sisteminin ger&#231;ekleştireceği temel işlemler;

    1.Merkezi İşlem Birimini farklı işlere y&#246;nlendirmek, y&#246;netmek,

    2.Ana belleği y&#246;netmek,

    3.Harici kayıt cihazlarını y&#246;netmek,

    4.Giriş/&#231;ıkışları kontrol etmek,

    5.Bilgisayar sisteminin g&#252;venliği ve kontrol&#252;n&#252; sağlamaktır.

    Bug&#252;n kişisel bilgisayar d&#252;nyasında değişik işletim sistemleri kullanılıyor. Microsoft’un IBM uyumlu PC’ler i&#231;in &#252;rettiği MS-DOS, Windows, Windows NT, Windows2000 işletim sistemleri ayrı, Apple Macintosh’un işletim sistemleri ayrı, yine IBM uyumlu PC’lerde kullanılan IBM OS/2 Warp, Linux ve Unix işletim sistemleri ayrı. &#220;stelik her birinin farklı s&#252;r&#252;mleri var. Bunlardan g&#252;n&#252;m&#252;zde IBM uyumlu PC’lerde en yaygın kullanılanı Microsoft Windows olmakla birlikte son yıllarda Linux kullanımı da artmıştır. &#214;nceleri &#231;eşitli s&#252;r&#252;mleri ile DOS (Disk Operating System) işletim sistemi &#252;zerine y&#252;klenen bir Grafik Kullanıcı Arabirimi (GUI-Graphical User Interface) olan, yani PC’mizi DOS &#252;zerinde daha rahat kullanabilmemiz i&#231;in grafiksel &#246;ğeler getiren Windows, uzun bir s&#252;re sonra Windows 95 s&#252;r&#252;m&#252; adıyla işletim sistemi unvanını edindi(aslında Windows NT, ger&#231;ek anlamda ilk Windows işletim sistemidir). PC’lerin ağ ortamında kullanımı i&#231;inse Novell Netware gibi işletim sistemleri geliştirildi. Ancak daha sonra Windows NT ve Windows 95’e gelişmiş ağ &#246;zellikleri eklendi.

    Genelde bir işletim sisteminde kullandığımız uygulama diğerinde &#231;alışmaz(farklı s&#252;r&#252;mlerini kullanmak gerekebilir). Ayrıca bir işletim sistemini kullanma alışkanlıkları diğer işletim sistemi ile uyuşmayabilir(fare kullanımı, men&#252;ler, arabirim, alıştığımız klavye kestirmeleri, komutlar vs.).

    Hizmet Yazılımları
    Hizmet (Utility) yazılımları, genel sistem destek işlemlerini yapmak i&#231;in kullanılan programlardır. Diskleri bi&#231;imlendirmek, dosyaları kopyalamak, disklerdeki programları yedeklemek, dosya sıkıştırma, dosya transfer(ftp), klavye d&#252;zenleme, disk y&#252;zeyini d&#252;zenleme(fdisk, partition magic), vir&#252;s temizleme gibi işlemleri yaparlar. &#199;oğu işletim sistemi hizmet yazılımlarının yaptığı işlerin &#231;oğunu yapmaktadır. Fakat bazı durumlarda hizmet yazılımları ayrı bir paket olarak daha g&#252;&#231;l&#252; &#246;zelliklerle &#252;retilmektedir.

    Zararlı Yazılımlar
    Buraya kadar anlattığımız faydalı yazılımların yanı sıra, faydalı yazılımlara zarar veren yada kullanıcı dosyaları &#252;zerinde tahribat yapan zararlı yazılımlar da vardır. Bu yazılımlara genel bir ifadeyle zararlı yazılımlar yada “bilgisayar vir&#252;sleri” denir. Bilgisayar vir&#252;sleri kendi kendilerini &#231;oğaltabilen, bir bilgisayardan diğerine yayılabilen ve &#231;oğu kez bilgisayar sistemlerine kasten zarar vermek i&#231;in yazılmış programlardır.

    Bir bilgisayar vir&#252;s&#252;n&#252;n &#252;&#231; temel karakteristiği vardır:

    1.Kendi kendini &#231;oğaltma mekanizması, aşağıdaki fonksiyonları yapar;

    &#183; Enfekte etmek i&#231;in diğer programları arar,

    &#183; Bir program bulduğu zaman, daha &#246;nce enfekte edilip edilmediğini tespit eder,

    &#183; Gizli talimatları program i&#231;erisinde bir yere ekler,

    &#183; Programın veya dosyanın enfekte edildiğini g&#246;steren bir işaret ekler. İşaret (flag) gerekli olabilir. Aksi takdirde işaret olmadan programlar tekrar tekrar enfekte edilir veya &#231;ok anormal şekilde b&#252;y&#252;yebilir.

    Kendi kendini &#231;oğaltma mekanizması dosyaların enfekte edildiğinin gizlenmesine yardım edecek olan diğer bazı fonksiyonları da icra eder. Mesela dosyaların &#252;zerinde değişiklik yapıldığı son tarihi tekrar eski değerine ayarlayabilir.

    2.Aktivasyon mekanizması, bazı olayların ortaya &#231;ıkmasını kontrol eden bir mekanizmadır. Olay vuku bulduğu zaman vir&#252;s amacını yerine getirir. Eğer aktivasyon mekanizması amacını icra etmeden &#246;nce belli bir tarihin veya zamanın gelmesini kontrol ediyorsa, ona zaman bombası (time bomb) denir. Bir programın &#246;nceden tespit edilmiş bir sayıda icra edilmesi gibi belli bir faaliyeti beklerse, buna da mantık bombası (logic bomb) denir. Bunun bir&#231;ok varyasyonu olabileceği gibi, herhangi bir programın ilk defa icra edilmesiyle de aktivasyon mekanizmasının devreye girmesi s&#246;z konusu olabilir.

    3.Ama&#231;, genellikle istenmeyen ve tahrip edici bazı olayların meydana getirilmesidir. Bug&#252;ne kadar yaşanan olaylarda vir&#252;sler taşıdıkları ama&#231;larda farklılıklar g&#246;stermişlerdir. Bazen ekranda ortaya &#231;ıkan sinir bozucu fakat zararsız mesajlar, bazen dosyaların ve programların silinmesi veya değiştirilmesi ve bazen de sistem donanımının farklı bir şekilde davranmasına sebep olunması şeklinde ortaya &#231;ıkmışlardır. Bazen vir&#252;s&#252;n sebep olduğu zarar t&#252;m sistem yazılımlarının ve verilerin yeniden y&#252;klenmesini gerektirir.

    Bir truva atı vir&#252;s programı ger&#231;ekte bilgisayara veya sisteme zarar vermek amacında olmasına rağmen faydalı bir fonksiyon icra ediyormuş gibi g&#246;r&#252;nen bir programdır. Bir truva atının yazarı ya faydalı gibi g&#246;r&#252;nen bir program yazar yada diğer kullanıcılara cazip g&#246;r&#252;nen faydalı bir programın kaynak koduna erişim kazanıp faydalı fonksiyonun yanı sıra zararlı bazı fonksiyonlar da yerine getiren bir kod ekleyerek amacına ulaşır.

    Ağ solucanı denilen vir&#252;s programları ise sistemden sisteme yayılmak i&#231;in ağ bağlantılarını kullanırlar.

    Vir&#252;slere Karşı Aşı
    Vir&#252;slere karşı aşı tabiriyle kastedilen, anti-vir&#252;s yazılımlarıdır. Anti-vir&#252;s yazılımları bir bilgisayardaki davetsiz misafirleri “yakala ve yok et” misyonuna g&#246;re &#231;alışan programlardır. G&#246;r&#252;n&#252;şte anti-vir&#252;s programı, bir elektronik koruyucu ila&#231; gibi anlaşılabilir; ger&#231;ekte ise bir vir&#252;se karşı en iyi savunma onu sisteme bulaştırmamaktır. İkinci olarak da aktif hale gelip yayılmadan ve tahribatını yapmadan ilk adımda onu yok etmektir. Vir&#252;s faaliyetlerini tespit etmek amacıyla sistemi izleyen programlar kullanılmalıdır. Kusurlu anti-vir&#252;s yazılımlarının vir&#252;sleri yok edeceği yerde, bilgisayardaki verileri tahrip edip bilgisayarları &#231;alışamaz duruma getirdiği &#231;ok g&#246;r&#252;lm&#252;şt&#252;r. Daha olgun bir hale gelen anti-vir&#252;s programları bu tehlikeleri minimize etmiştir.

    Anti-vir&#252;s yazılımlarının kullanılması d&#252;ş&#252;n&#252;ld&#252;ğ&#252;nde aşağıdaki fakt&#246;rler g&#246;z &#246;n&#252;nde bulundurulmalıdır.

    1. Anti-vir&#252;s yazılımları ne kadar itibarlı ve g&#252;venilir kaynaklardan alınırsa o kadar etkin ve emniyetli sonu&#231;lar alınır. B&#252;y&#252;k &#252;niversitelerde &#246;zenli ilmi değerlendirmeler den ge&#231;en programların satın alınmasında fayda vardır.

    2. Bu yazılımların b&#252;t&#252;n meseleyi halledeceği d&#252;ş&#252;n&#252;lmemelidir. Bir vir&#252;s insanlar tarafından yazılıp insan hatası veya ihmal nedeniyle sisteme girmesine imkan verilmiş olan bir &#252;r&#252;nd&#252;r. İnsan fakt&#246;r&#252;n&#252;n ihmal edilmesini gerektirecek kadar g&#252;&#231;l&#252; ve emniyetli anti-vir&#252;s yazılımı yoktur. Yani bunlar felakete karşı mutlak bir sigorta değil sadece bir ihtiyat tedbiridir.

    Netice olarak koruma, tedaviden daha iyi bir se&#231;enektir.

    Programlama Dilleri
    Genel ama&#231;lı olsun &#246;zel ama&#231;lı olsun t&#252;m uygulama ve sistem yazılımları programlama dilleriyle yazılır. Bir programlama dili, insanların bilgisayara &#231;eşitli işlemler yaptırmasına imkan veren her t&#252;rl&#252; sembol, karakter ve kurallar grubudur. Programlama dilleri insanlarla bilgisayarlar arasında terc&#252;manlık g&#246;revi yapar. Programlama dilleri, bilgisayara neyi, ne zaman, nasıl yapacağını belirten deyim ve komutlar i&#231;erir. Programlama dilleri zaman i&#231;erisinde gelişerek g&#252;n&#252;m&#252;zde &#231;ok kabiliyetli bir duruma gelmiştir. Burada programlama dillerinin gelişme s&#252;reci kısaca incelenecektir. Programlama dillerinin tarihi gelişimi Tablo 1.1.de verilmiştir.

    Kuşak
    Programlama Dili
    Periyod

    1
    Makine dili
    1940 – 1950 arası

    2
    Assembly dili
    1950’li yıllardan itibaren

    3
    Y&#252;ksek seviyeli diller
    1960’lı yıllardan itibaren

    4
    &#199;ok y&#252;ksek seviyeli diller
    1970’li yıllardan itibaren

    5
    Yapay zekaya y&#246;nelik diller
    1980’li yıllardan itibaren


    Tablo 1.1.Programlama Dillerinin Tarihi Gelişimi

    D&#252;ş&#252;k seviyeli diller : Bilgisayarların ilk d&#246;nemlerindeki programlama dilleri, kullanımı &#231;ok zor olan makine dili ve assembly dilleriydi. Makine dili, geliştirilen ilk programlama dilidir ve ilk kuşağı temsil eder. Makine dilinde yazılan t&#252;m komutlar 0 ve 1 lerden oluşur. B&#252;t&#252;n talimatlar en detaylı bir şekilde tanımlanır ve iki tabanlı sayı sistemi kullanılarak kodlama yapılır.

    Assembly dilleri : İkinci kuşak dilerdir ve geliştirilmesine 1950’li yılların başlarında Grace Hopper tarafından &#246;nc&#252;l&#252;k edilmiştir. Bu dillerde makine dili talimatları daha kolay bir şekilde anlaşılabilecek ve hatırlanabilecek olan sembollerle ifade edilir. D&#252;ş&#252;k seviyeli diller grubundan sayılmasına rağmen, makine diline g&#246;re bir adım daha ileride olan assembly dilleri g&#252;n&#252;m&#252;zde bile programcılar tarafından kullanılmaktadır. &#199;&#252;nk&#252; bu dillerle yazılan programlar genellikle &#231;ok hızlı &#231;alışır ve daha az depolama y&#252;zeyi gerektirirler. Bununla birlikte bu dillerle programlama yapmak &#231;ok yorucu, sıkıcı ve zaman alıcı olduğundan cazibesini kaybetmektedir.

    Y&#252;ksek seviyeli diller : &#220;&#231;&#252;nc&#252; kuşak da denilen y&#252;ksek seviyeli programlama dilleri &#246;ğrenilmesi daha kolay, program yazılması daha az zaman alan, daha iyi sonu&#231;lar sağlayan programlama dilleridir. Y&#252;ksek seviyeli dillerden birinde yazılan bir kaynak program makine diline &#231;evrilmek zorundadır. D&#246;n&#252;şt&#252;rme işini ger&#231;ekleştiren programa derleyici (compiler) denir. Basic, Cobol, Fortran ve Pascal dilleri bu kategorideki programlama dillerine birka&#231; &#246;rnek oluşturur.

    &#199;ok y&#252;ksek seviyeli diller : Bu diller programlama işini &#231;ok daha kolaylaştırmıştır. Bu dillerdeki temel &#246;zellik kullanıcıların bilgisayara bir şeyin nasıl yapılacağını değil, ne yapılacağını ifade edebilmelerine imkan vermesidir. &#214;rneğin; sayıların sıraya dizdirilmesi işlemini yapabilmek i&#231;in bir y&#252;ksek seviyeli dil ile karmaşık bir mantık kullanarak 15-20 satırlık bir program yazmak gerekir. Bunun aksine bir &#231;ok y&#252;ksek seviyeli(d&#246;rd&#252;nc&#252; kuşak) dil ile bir kullanıcının yapacağı iş; sıraya dizilecek alanı, sıralama işleminin k&#252;&#231;&#252;kten b&#252;y&#252;ğe mi yoksa b&#252;y&#252;kten k&#252;&#231;&#252;ğe mi yapılacağını belirlemek ve ekrandaki bir ikona tıklayarak yada bir m&#246;n&#252;den “sırala” komutunu se&#231;erek sıralama işlemini ger&#231;ekleştirmektir.

    İlk geliştirilen d&#246;rd&#252;nc&#252; kuşak diller ile daha sonraları geliştirilen diller arasında bile takip edilen prosed&#252;rler ve kullanılan metotlar bakımından b&#252;y&#252;k farklılıklar vardır. Yeni geliştirilen diller &#231;ok daha karmaşık işleri daha kolay bir şekilde yapmaya imkan vermektedir.

    Bilgisayar A&#231;ıldığında Ne Olur?
    Hangi PC’yi a&#231;arsanız a&#231;ın, siyah ekran &#252;zerinde bir takım yazıların kayıp gittiğini g&#246;r&#252;rs&#252;n&#252;z. İşletim sisteminiz DOS, Windows 3.x, Windows 9x, NT, Windows 2000, Unix veya Linux olabilir. T&#252;m&#252;nde de bu yazıları g&#246;r&#252;rs&#252;n&#252;z. İşletim sistemi daha sonra otomatik olarak veya siyah ekranda yazdığınız bir komutla devreye girer.

    Peki nedir işletim sisteminden &#246;nce devreye giren bu satırlar?

    Daha &#246;nce BIOS’tan bahsetmiştik. Temel Giriş &#199;ıkış Sistemi (Basic İnput/Output System) anlamındaki BİOS, anakart &#252;zerindeki bir yongada y&#252;kl&#252;, k&#252;&#231;&#252;k bir yazılımdır aslında. Bu yazılım donanımların diğer bileşenler ve işletim sistemi tarafından tanınması i&#231;in ilk adımları atar, sistem a&#231;ıldığında bazı donanımların d&#252;zg&#252;n &#231;alışıp &#231;alışmadığını test eder, donanımların belirli &#246;zelliklerinin ayarlanmasını sağlar. İşte BIOS’un sisteminizi a&#231;mak i&#231;in ger&#231;ekleştirdiği bu ilk işlemlerin ger&#231;ekleştirildiğini, PC’nizi a&#231;tığınızda siyah ekranda g&#246;r&#252;nen bu yazılardan anlarsınız. Bu yazılar ekrana gelirken BIOS’unuzun yaptığı bu işlemlere POST – Power On Self Testing/Otomatik a&#231;ılış testleri adı verilir.

    Bilgisayarı her a&#231;tığınızda, BIOS’taki POST yordamı (rutini), PC’nizin temel kaynaklarını kontrol eder: Bellekler &#231;alışıyor mu? Giriş/&#231;ıkış birimleri yerinde duruyor mu? İşletim sistemi olması gereken yerde mi? &#199;evre birimleriyle ve iletişim portları ile yeniden ilişki kurulur. Her şey iyi gidiyorsa, bir mesele yok. Ama herhangi bir birimde sorun varsa, test işlemi durdurulur, bize acı haber ekrandan bildirilir...

    PC’nin ekranında izlenilebilen bu test işlemi, en &#231;ok RAM bellek &#252;zerinde yoğunlaşır; ne kadar &#231;ok ana bellek varsa, POST o kadar uzun s&#252;recektir. Temel giriş/&#231;ıkış programlarının başlangı&#231; adresleri de RAM’a aktarılır, b&#246;ylelikle kullanacağımız uygulama yazılımlarının, giriş/&#231;ıkış birimlerini standart olmayan yollardan kullanmalarına da izin verilmiş olur.(Bazı PC’lerde a&#231;ılış sırasında temel giriş/&#231;ıkış programları, olduğu gibi ROM dan RAM’a aktarılır.)

    G&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; gibi sistem a&#231;ılışında pek &#231;ok işlem yapılmaktadır ve sisteminize bağlı donanımlar, y&#252;kl&#252; yazılımlar değiştik&#231;e, anakartın &#246;zelliğine ve BIOS ayarlarınıza da bağlı olarak, a&#231;ılış s&#252;resi değişebilir. &#199;oğu kullanıcı sistem performanslarını bu a&#231;ılış s&#252;resi ile değerlendirmeye eğilimlidir. Ancak g&#246;r&#252;ld&#252;ğ&#252; gibi a&#231;ılışta tanınan donanımlar ve y&#252;klenen yazılımlar nedeniyle bu s&#252;re &#231;ok değişken olabilir, dolayısı ile PC’nin performansı a&#231;ılış s&#252;resi ile &#246;l&#231;&#252;lmez.

    Not : 1. Sisteminizi ilk a&#231;tığınızda yazılar ekranda hızla kayıyorsa ve aradığınız bir bilgiyi okumakta g&#252;&#231;l&#252;k &#231;ekiyorsanız klavyenizde Pause tuşuna basarak kayan yazıları durdurabilirsiniz. Enter tuşuna bastığınızda işlemler devam edecektir.

    2. Sisteminizdeki donanımların doğru &#231;alıştığından eminseniz, BIOS Setup’dan bazı POST işlemlerini iptal ederek sisteminizin a&#231;ılışını hızlandırabilirsiniz. BIOS Features Setup b&#246;l&#252;m&#252;nde “Quik Power On Self Test” se&#231;eneğini “Enabled” konumuna getirdiğinizde &#246;zellikle a&#231;ılıştaki bellek sayma işlemi iptal olacak ve sisteminiz daha hızlı a&#231;ılacaktır.

    İşletim Sistemlerinin Genel Yapısı
    BIOS tam anlamı ile bir işletim sistemi sayılmaz; donanım ile işletim sistemi arasındaki k&#246;pr&#252; g&#246;revi yapar. Elektronik devreler, CD s&#252;r&#252;c&#252;ler, işlemci, grafik kartı... onca para &#246;dediğimiz donanım bilgisayarın yarısıdır! Giriş b&#246;l&#252;m&#252;nde, &#246;b&#252;r yarının yazılım olarak adlandırıldığını belirtmiştik. Bilgisayar genel ama&#231;lı bir aygıttır, o kadar genel ama&#231;lıdır ki, sorduğunuzda tanımlanmış bir işlevi ve g&#246;revi yoktur: “Ne iş olsa yapar”. İşte yazılımların g&#246;revi masanızın (ya da dizinizin) &#252;zerinde &#246;ylece duran g&#246;vdeyi harekete ge&#231;irmek ve bu genel ama&#231;lı aygıta tanımlanmış fonksiyonlar kazandırmaktır. Yazılımın bir işlevi daha vardır Son derece karmaşık bir aygıtı kolayca kullanmanızı sağlamak, elektronik devrelerle aranızda bir k&#246;pr&#252; oluşturmak... Kabaca, bu işlevlerden ilkini destek ve uygulama yazılımlarının, ikincisini ise “sistem yazılımlarının” &#252;stlendiğini s&#246;yleyebiliriz. Kullanıcı bilgisayarın i&#231; işleyişine karışmaz, ancak bu işleyişi y&#246;nlendirebilir. Bu y&#246;nlendirme, piramidin tepesinden tabanına doğru inersek, uygulama yazılımları ve onların &#231;alışmasını sağlayan sistem yazılımları ile m&#252;mk&#252;n olabiliyor. “Sistem yazılımı” başlığı altında toplanan yazılımlardan en &#246;nemlisi işletim sistemidir. İşletim sistemi buraya kadar anlattığımız b&#252;t&#252;n o karmaşık donanım birimlerinin &#231;alışmasını birtakım komutlarla veya resim ve ikonlarla temsil eder. İşlemci, BIOS veya belleğin temel &#231;alışma ilkelerini bilmeden de PC’nizi kullanabilirsiniz, ama işletim sistemini bilmeden bilgisayarınıza hakim olamazsınız. DOS kullanacaksanız DOS’u, Windows’unuz varsa Windows’u, Unix veya Linux’unuz varsa onları veya Mac’iniz varsa MacOS’u bilmemek olmaz!

    Zaten bu nedenledir ki, yazılımcılar giderek daha kolay kullanılan işletim sistemleri ve grafik kullanıcı arabirimleri geliştirmeye &#231;alışıyorlar... DOS, Windows, OS/2, Linux gibi sistem yazılımları sayesinde sabit diskinizde neler d&#246;nd&#252;ğ&#252;n&#252;, CD-ROM’un nasıl &#231;alıştığını ve işlemcinin nasıl işlem yaptığını bilmek zorunda kalmıyorsunuz. Sizden sadece birka&#231; komutu bilmeniz ya da ekranınızdaki simgelere fare ile tıklamanız bekleniyor...

    Bir işletim sistemi, bilgisayarın temel işlevlerini (verileri dış ortamdan almak, işlemek, ekranda g&#246;stermek, yazmak ya da telefon hattı aracılığı ile g&#246;ndermek vb.) nasıl ele alacağını belirleyen geniş kapsamlı bir programdır. Bilgisayarın kaynaklarının etkin bir şekilde kullanımı i&#231;in, kaynak y&#246;netimi ve koordinasyonunu işletim sistemi &#252;stlenir. Hangi ortamda nasıl saklanırsa saklansın, nasıl y&#252;klenirse y&#252;klensin, b&#252;t&#252;n işletim sistemleri bu g&#246;revi yerine getirir.

    DOS İşletim Sistemi

    PC (Personal Computer-Kişisel Bilgisayar)’lerde kullanıla gelen işletim sistemini eski işletim sistemlerinden, artık &#231;oğu kullanıcı doğrudan kullanmasa da Windows PC’lerimizin hala bir kenarında &#246;yle veya b&#246;yle duran MS-DOS’tan başlayacağız. Kimi işletim sistemi kavramlarını da DOS’u anlatırken ele alacağız. Onun i&#231;in, DOS kullanmasanız bile DOS sayfalarına bir g&#246;z atmanız iyi olur.

    DOS’un, kullanıcıya sistemi değişik şekillerde kontrol etme olanağı veren kesimi, “User Command Processor” (Kullanıcı Komut İşlemcisi) olarak adlandırılır. DOS, makinenin değişik bileşenlerine ve giriş/&#231;ıkış birimlerine y&#246;nelik bir dizi fonksiyon ve &#246;zel komut da i&#231;erir. Bu komut ve fonksiyonların bir kısmını kullanıcılar doğrudan kullanabilir, bir kısmı ise uygulama yazılımları tarafından kullanılırlar. Bazıları da herkes tarafından.

    Diyelim, bir yazı yazdınız ve diske kaydediyorsunuz. Kelime işlemci (yazıyı yazdığınız program), doğrudan diskle ilgili bir iş yapmaz, sadece işletim sisteminin diskle ilgili fonksiyonlarını kullanır. Dolayısıyla bu fonksiyonun DOS’ta herhangi bir şekilde değiştirilmesi, b&#252;t&#252;n yazılımları doğrudan etkiler. Bazı yazılımlar, işletim sistemini atlayıp, doğrudan donanım bileşenlerine erişerek işlem yaparlar.

    PC’nizde kurulu olan DOS işletim sistemi, şu mod&#252;llerden oluşur:

    &#183; ROM-BIOS : ROM’da (salt okunur bellek) saklı temel giriş-&#231;ıkış sistemi.

    &#183; A&#199;ILIŞ KAYDI : Diskte bulunan ve bilgisayarın “bootstrap” işlemini ger&#231;ekleştirebilmesini sağlayan k&#252;&#231;&#252;k ve basit bir kayıt. Bu kayıt kalıcı değildir, yani PC’niz &#231;alışırken, RAM’da durmaz.

    &#183; IO.SYS ile MSDOS.SYS (ya da IBMBIO.COM ile IBMDOS.COM) : DOS’un sistem dosyaları. ROM-BIOS’taki programların ekleri olarak g&#246;r&#252;lebilecek bu dosyalar, &#231;evre birimleriyle ilgili ek işlemleri yerine getiren programları i&#231;erir. Diskinizin ana dizininde bulunan bu dosyalar gizlidir, yani DIR (listele) komutuyla onları g&#246;remezsiniz.

    &#183; COMMAND.COM : Bu dosyanın i&#231;erdiği sistem programının temel işlevi, DOS &#252;zerinde &#231;alışırken kullandığımız komutları yorumlamak ve yerine getirmektir. COMMAND.COM, disk &#252;zerinde bulunur, gizli bir dosya değildir, yani DIR komutuyla g&#246;r&#252;n&#252;r. Ana bellekte, makine &#231;alıştığı s&#252;rece saklanan COMMAND.COM’unuz silinir ya da bozulursa, PC’niz a&#231;ılmaz...

    Dikkat : Bir kullanıcı olarak sizin bu sistem dosyalarıyla herhangi bir şey yapmanız s&#246;z konusu değildir. Sadece kavramsal olarak, bu dosyaların ne işe yaradığını bilmeniz yeter. Her ihtimale karşı, bu sistem dosyalarının bir yedeğini alırsanız, &#231;ok iyi edersiniz...

    CONFİG.SYS DOSYASI : Sistemle ilgili dosyaları ve bilgisayarın kullanabileceği donanım par&#231;alarını tanıtmak i&#231;in a&#231;ılışta y&#252;klenen dosyadır. Herhangi bir kelime işlemci ile dosya &#231;ağrılır ve kullanıcı tarafından gerekli değişiklikler yapılabilir.

    AUTOEXEC.BAT DOSYASI : İşletim sistemi y&#252;klendikten sonra &#231;alıştırılmak istenen programlar ve komutlar bu dosyada bulunur. Herhangi bir kelime işlemci ile dosya &#231;ağrılır ve kullanıcı tarafından gerekli değişiklikler yapılabilir.

    DOS İşletim Sisteminin Bilgisayarın A&#231;ılışında Y&#252;klenişi
    Bilgisayar ilk a&#231;ılışında ROM bellek test edilir ve okunur. Daha sonra RAM belek test edilir, sorun &#231;ıkarsa ekrana mesaj verir ve işletime ge&#231;mez.

    Bellek testinden sonra A disket s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;n&#252; kontrol eder ve takılı disket yok ise C diskinden işletim sisteminin belleğe y&#252;klenmesi işini yapar ve var olan aygıtlarının tanınmasını sağlayan IO.SYS ve MSDOS.SYS gizli dosyalarını y&#252;kler.

    Konfig&#252;rasyon dosyası olan CONFIG.SYS y&#252;klenir. Daha sonra COMMAND.COM dosyasını ve AUTOEXEC.BAT dosyasını y&#252;kler. Bilgisayar a&#231;ılmış olur ve ekrana C:\> &#231;ıkacaktır. Bundan sonra DOS komutlarının uygulanması yapılabilir.

    Şayet A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;n&#252; test ederken disket takılı ise ve DOS işletim sisteminin dosyaları mevcut ise A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nden a&#231;ar ve ekrana A:\> yazar.

    A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ne takılı diskette DOS işletim sistemi y&#252;kl&#252; değilse ekrana şu mesajı verir.

    Non-System Disk Error

    Replace and press any key when ready

    Bu mesajdan sonra A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde sistem disketi olmayan disket &#231;ıkartılır; ya bir tuşa basılır ve C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nden bilgisayarın a&#231;ılması sağlanır ya da DOS işletim sistemi y&#252;kl&#252; olan disket takılır ve bir tuşa basılarak A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nden bilgisayarın a&#231;ılması sağlanır.

    Bilgisayarın C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nden a&#231;ılmaması : DOS işletim sistemi y&#252;klenmemiş olabilir. DOS işletim sisteminin dosyaları bozulmuş olabilir ve yeniden y&#252;klenmesi gerekir veya disk bozulmuş olabilir.

    Bilgisayarı a&#231;arken C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde veya A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde takılı olan diskette AUTOEXEC.BAT dosyası bulunmuyor ise ekrana tarih ve zaman bilgisi gelir ve ENTER tuşuna basılarak bu satırlar ge&#231;ilir ve bilgisayar a&#231;ılır.

    S&#252;r&#252;c&#252; Değiştirme

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde iken A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ne ge&#231;mek i&#231;in A: yazılır enter tuşuna basılır.

    A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde iken A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ne ge&#231;mek i&#231;in C: yazılır enter tuşuna basılır.

    Dosyalara İsim Verilmesi

    DOS işletim sisteminde dosyalara en az 1 karakter en fazla 8 karakterlik isim ve uzantısı 3 karakter olarak verilir. Dosyalara uzantı ismi verilmeyebilir ancak bazı durumlar var ki mutlaka uzantı ismi vermek zorunludur. Dosya ismi ile uzantısı arasına mutlaka nokta (.) karakteri konulmalıdır. Dosya adı i&#231;erisinde ve uzantısında boşluk karakteri kullanılmaz.

    Dosya uzantısı bize o dosya hakkında bilgi verir. Bazı dosya uzantılarının kısaca anlamı ş&#246;yledir:

    EXE : Uzantısı bu olan programlar doğrudan &#231;alışırlar.

    COM : Bu programlarda doğrudan &#231;alışırlar.

    BAT : Toplu işlemler i&#231;in DOS komutlarını i&#231;eren programlardır.

    SYS : DOS işletim sisteminde sistem dosyası.

    TXT : Yazı (text) i&#231;eren dosya.

    DAT : Veri (data) i&#231;eren dosya.

    HLP : Konu ile ilgili a&#231;ıklamalar, yardım bilgileri i&#231;eren dosya.


    * ve ? karakterleri DOS komutlarında, dosya veya uzantı ismi i&#231;erisinde yer alırlar. Joker karakter olarak kullanıldıklarında :

    1. * karakteri, dosya isminde 1 ila 8 arası karakteri; dosya uzantısında kullanılıyor ise 1 ile 3 arası karakteri temsil eder ve ne olursa olsun anlamını verir.

    2. ? karakteri, bulunduğu pozisyondaki bir tek karakteri temsil eder ve ne olursa olsun anlamını verir.

    DOS Komutları1.İ&#231; (internal) Komutlar

    Bilgisayar a&#231;ıldığında RAM belleğe yerleşen komutlardır. Bilgisayar kapatıldığında RAM bellekten silinir. Bilgisayar tekrar a&#231;ıldığında RAM belleğe y&#252;kler.

    2.Dış (external) Komutlar

    Bu komutların &#231;alışabilmesi i&#231;in bilgisayarın diski veya disketinde dosyalarının mevcut olması gerekir.

    En &#199;ok Kullanılan DOS Komutu : DIR

    İlk &#246;ğrenilen ve en &#231;ok kullanılan komut olan DIR istenilen s&#252;r&#252;c&#252;deki dizin veya altındaki dosyaların listelenmesini yada dosya aranmasını sağlar.

    DIR komutunun kullanım formu ve parametreleri ş&#246;yledir (Bu parametrelere ek olarak DubleSpace ile kullanılan parametreler dee mevcuttur.) :

    DIR [s&#252;r&#252;c&#252; harfi:][\dizin adı][\dosya adı][/P][/W][/A[[:]atamalar]] [/O[[:]sıralama]] [/S][/B][/L][/C[H]]

    &#183; /P Sayfa sayfa g&#246;r&#252;nt&#252;ler. Ekranda dosya adı, dosya kapasitesi, dosyanın işlem g&#246;rd&#252;ğ&#252; tarih ve saat gibi ilgili ayrıntıları g&#246;rebiliriz. Listelenecek dosyalar bir ekrana sığmayacak kadar &#231;oksa ekran dolduğunda; diğer dosyaların listesini g&#246;rmek i&#231;in bir tuşa basarız.

    &#183; /W Yalnızca dizin ve dosya adlarını her satırda 5 isim olacak şekilde listeler.

    &#183; /A Dosya atamalarına g&#246;re listeler. Atamalar :

    o D Dizinler (directory)

    o R Yalnızca okunabilir (read only) dosyalar

    o H Gizli (hidden) dosyalar

    o A Arşivlenmesi gereken dosyalar

    &#183; /O Sıralama şekli :

    o N Adına g&#246;re (alfabetik).

    o S Dosya b&#252;y&#252;kl&#252;ğ&#252;ne g&#246;re .

    o E Uzantısına (soyadına) g&#246;re (alfabetik.

    o D Tarih ve saate g&#246;re.

    o G Dizinler başta

    &#183; /S Dosya veya dizin arama, alt dizinlerle birlikte listeleme.

    &#183; /B &#220;st başlık olmadan yalnızca ad ve uzantıları listeleme

    &#183; /L K&#252;&#231;&#252;k harflerle listele.

    S&#252;r&#252;c&#252; adı ve dizin belirtilmezse ge&#231;erli s&#252;r&#252;c&#252; ve dizin adı olarak aktif (o an bulunulan) s&#252;r&#252;c&#252; ve dizin kabul edilir.

    &#214;rnekler:

    C:\>dir c:\windows\command\*.com

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde windows dizini i&#231;indeki command adlı alt dizindeki ismi ne olursa olsun uzantısı com olan dosyaları bulur ve listeler. Bulamazsa ekrana File Not Found (dosya bulunmadı) mesajını verir.

    C:\>DIR KEYBTK.COM/S

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde b&#252;t&#252;n dizinlerde ve alt dizinlerde bulunan keybtk.com dosyasının hangi dizinde olduğunu arar.

    C:\>DIR *.EXE/S/P

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde b&#252;t&#252;n dizinlerde ve alt dizinlerde bulunan ismi ne olursa olsun uzantısı EXE olan dosyaları arar ve sayfa sayfa listeler.

    C:\>DIR A:

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde iken A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ne takılı olan disketteki dosyaları g&#246;r&#252;nt&#252;ler. Disket yok ise disketi okuyamadığını belirten mesajı ekrana yazar:

    Not Ready Error Reading Drive A

    Abort, Retry, Fail

    Abort : Başlangı&#231; harfi A’yı se&#231;erek işlemden vazge&#231;ilir ve DOS komut satırına d&#246;n&#252;l&#252;r.

    Retry : Başlangı&#231; harfi R ile cevap verecek olursak disketi takarız. Vermiş olduğumuz komutun işletilmesini sağlarız.

    Fail : F harfi ile cevap verirsek yine DOS komut satırına geri d&#246;n&#252;l&#252;r.

    Format Komutu

    Bir disketin yada diskin bilgisayarda kullanılabilir hale getirilmesi(bi&#231;imlendirilmesi) dir. Kullanılmış disketler veya diskler tekrar formatlanabilir. Ancak i&#231;erisinde mevcut olan bilgiler silinir. Bilgilerin yanlışlıkla silinmemesi i&#231;in Format komutunu kullanırken dikkatli olunmalıdır. Kullanım formu :

    Format <s&#252;r&#252;c&#252; adı:>/q/u/s/f:b&#252;y&#252;kl&#252;k

    Q : Hızlı formatlama yapar.

    U : Tam bir formatlama yapar ve silinmiş bilgileri kurtarmak i&#231;in unformat komutunun &#231;alışmasına izin vermez.

    S : Disketi “sistem disketi” olarak formatlar, iki gizli dosya olan IO.SYS, MSDOS.SYS dosyalarını ve COMMAND.COM dosyasını diskete veya diske kopyalar.

    F : Disketin b&#252;y&#252;kl&#252;ğ&#252;n&#252; belirler. Ge&#231;erli b&#252;y&#252;kl&#252;kler 720 KB, 1.2 MB, 1.44 MB dır.

    C:\>FORMAT A:/S

    A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde bulunan disketi formatlar ve sistem dosyalarını y&#252;kler. Bu disketle bilgisayar a&#231;ılabilir. Disketi bu şekilde formatlamaktan dolayı disketin belli bir b&#246;l&#252;m&#252; kullanılmış olur.

    MD (Make Directory-Dizin Oluşturma) Komutu

    Birbiriyle ilgili dosyaları bir arada tutmak i&#231;in dizin oluşturulur. Dizin adı en fazla 8 karakter olmalıdır. MD komutu yeni bir dizin oluşturmak i&#231;in kullanılır. &#214;rnekler :

    C:\>md fakulte

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde fakulte adlı dizin oluşturulur.

    C:\>md fakulte\bolum

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde fakulte dizini i&#231;erisinde bolum dizini oluşturur.

    C:\>md a:\hesap

    A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde hesap dizinini oluşturur.

    CD (Change Directory-Dizin Değiştirme) Komutu

    Dizin i&#231;erisine girmek yada başka bir dizine ge&#231;mek i&#231;in kullanılır.

    CD.. : Bir &#252;st dizine ge&#231;er.

    CD\ : Ana dizine d&#246;ner.

    &#214;rnekler : C:\>CD FAKULTE

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde bulunan fakulte adlı dizinin i&#231;erisine girer. DOS komut satırı

    C:\FAKULTE> şeklinde olur.

    C:\fakulte>cd bolum

    Fakulte adlı dizin i&#231;erisindeki bolum adlı dizine ge&#231;miş oluruz. DOS komut satırı

    C:\fakulte\bolum> şeklinde olur.

    C:\FAKULTE\BOLUM>CD..

    CD..komutu ile bir &#252;st dizine d&#246;ner ve DOS komut satırı c:\fakulte> şeklinde olur.

    C:\FAKULTE>CD..

    cd.. komutu ile ana dizine d&#246;ner ve DOS komut satırı c:\> şeklinde olur.

    C:\FAKULTE\BOLUM>CD\

    CD\ komutu ile ana dizine d&#246;ner ve DOS komut satırı c:\> şeklinde olur.

    C:\FAKULTE\BOLUM>CD\COBOL

    CD\COBOL komutu ile c s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde bulunan cobol dizinine ge&#231;er ve DOS komut satırı C:\COBOL> şeklinde olur.

    RD (Dizin Silme) Komutu

    Bir dizin siler. Bu komutla dizinin silinebilmesi i&#231;in silinecek dizinin i&#231;erisinde başka bir alt dizin ve dosyaların olmaması gerekir. &#214;rnekler:

    C:\>RD TIP

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde bulunan TIP adlı dizini siler.

    C:\>RD FAKULTE\BOLUM

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;nde bulunan FAKULTE dizini i&#231;erisindeki BOLUM adlı dizini siler.

    COPY (Kopya) Komutu

    Bir yada birden fazla dosyayı bir yerden diğer bir yere kopyalar. Kopyalanan dosyanın aynısı (veya aynı adlı) kopyalanan dizinde veya s&#252;r&#252;c&#252;de mevcut ise bize &#252;zerine kopyalanıp kopyalanmayacağını sorar. Kullanım formu :

    Copy <s&#252;r&#252;c&#252;1:><dizin1><dosya adı> <s&#252;r&#252;c&#252;2:><dizin2>

    &#214;rnekler:

    C:\>COPY *.* A:\

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;n&#252;n ana dizininde bulunan b&#252;t&#252;n dosyaları A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ndeki diskete kopyalar.

    C:\>COPY C:\COBOL\*.* A:\YEDEK

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ndeki COBOL dizininde bulunan b&#252;t&#252;n dosyaları A s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ndeki YEDEK adlı dizine kopyalar.

    C:\DBASE>COPY *.EXE C:\DATA

    C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ndeki DBASE dizininde bulunan uzantısı EXE olan dosyaları C s&#252;r&#252;c&#252;s&#252;ndeki DATA adlı dizine kopyalar.

    Diğer DOS KomutlarıATTRIB
    Dosya atamalarını g&#246;sterir, değiştirir.

    BACKUP
    Disketlere dosyaları yedekler

    CHKDSK
    Sabit disk ve disketler hakkında bilgi verir, bozulmaları kontrol eder ve onarır

    CLS
    Ekranı siler, temizler.

    DATE
    Tarihi g&#246;sterir ve değiştirir.

    DEFRAG
    Disk &#252;zerindeki dosya par&#231;alanmalarını d&#252;zeltir, d&#252;zenler, diski hızlandırır.

    DEL
    Dosyaları silmek i&#231;in kullanılır. Bu komutu kullanırken dikkatli olunmalıdır.

    DELTREE
    Dizinleri, dosyaları ve alt dizinleriyle siler.

    DISKCOPY
    Bir disketi başka bir diskete aynen kopyalar.

    DOSKEY
    DOS komut satırında yapılan işlemleri kolaylaştırır.

    DOSSHELL
    DOS komut satırında yapılabilecek işlemleri men&#252;lerden yapmayı sağlar.

    EDIT
    Yazı yazmaya ve d&#252;zeltmeye yarayan bir edit&#246;rd&#252;r.

    EMM386
    Expanded bellek desteği verir.

    FASTHELP
    MSDOS komutları hakkında &#246;zet bilgi verir.

    FDISK
    Sabit disk b&#246;l&#252;mleri oluşturmaya yarar.

    FIND
    Dosyalar i&#231;inde bir karakter dizisi arar, bulduğu satırları ekrana getirir.

    HELP
    DOS komutları hakkında bilgi veren yardım sistemi.

    INTERLNK
    Paralel veya seri portlardan iki bilgisayarı bağlamaya yarar. Bağlantı kurulan

    INTERSRV
    Bilgisayarlardan birinde INTERLNK diğerinde INTERSRV komutu &#231;alıştırılır

    KEYB
    Klavyeyi bir dile g&#246;re d&#252;zenlemeye yarar.

    LABEL
    Diske etiket adı verir veya değiştirir.

    LH
    &#220;st belleğe bir program y&#252;kler.

    LOADHIGH
    &#220;st belleğe bir program y&#252;kler.

    MEM
    Bellek ile ilgili rapor verir.

    MORE
    Ekrana gelenleri sayfa sayfa g&#246;r&#252;nt&#252;ler.

    MOVE
    Dosyaları bir yerden başka bir yere taşır, dizin adlarını değiştirir.

    MSAV
    Vir&#252;s taraması yapar.

    MSBACKUP
    Yedek almak ve geri y&#252;klemek i&#231;in kullanılır.

    MSD
    Bilgisayar hakkında teknik bilgi verir.

    PATH &#199;alıştırılabilir dosyalar i&#231;in arama yolu tanımlar, tanımlı olanları g&#246;sterir.

    PROMPT
    DOS komut satırı prompt’unu değiştirir. PROMPT $P$G

    QBASIC
    Quick BASIC dilinde program yazmak i&#231;in kullanılır.

    REN
    Dosyaların adını değiştirir.

    RESTORE
    BACKUP ile disketlere alınmış olan yedekleri geri y&#252;kler.

    SET
    DOS &#231;evre değişkenlerini g&#246;sterir, oluşturur, değiştirir veya siler.

    SETVER
    Değişik MS-DOS versiyonlarındaki programları &#231;alıştırabilmek i&#231;in kullanılır

    SYS
    DOS sistem dosyalarını bir diskete veya sabit diske y&#252;kler.

    TIME
    Saati g&#246;sterir ve değiştirir.

    TREE
    Dizinleri grafiksel olarak listeler.

    TYPE
    Bir text dosyasının i&#231;eriğini g&#246;r&#252;nt&#252;ler.

    UNDELETE
    DEL ile silinmiş dosyaları geri getirir.Silinme işleminden hemen sonra kullan

    UNFORMAT
    Formatlanmış bir diski geri d&#246;nd&#252;r&#252;r.Formatlamadan hemen sonra kullan.

    VER
    &#199;alışmakta olan MS-DOS’un versiyonunu verir.

    VOL
    Diskin etiketini ve seri numarasını verir.

    VSAFE
    TSR olarak bellekte kalır ve vir&#252;sleri tespit eder.

    XCOPY
    Dosyaları ve dizinleri istendiğinde alt dizinleriyle birlikte kopyalar.



  2. 2
    AYSEVEN
    Bayan Üye

    Cevap: bilgisayar ile ilgili herşey

    Reklam



    bilgisayar ile ilgili herşey, bilgisayar ile ilgili her şeyi bir arada satsalar daha iyi olacsk örneğin tarayıcı yazıcı kamera mikrofon harici olmayacak hepis dahili olsa daha faydalı olur







+ Yorum Gönder
5 üzerinden 5.00 | Toplam : 3 kişi