Uygur kültürünün batıya aktarılması

+ Yorum Gönder
Yudumla ve Soru(lar) ve Cevap(lar) Bölümünden Uygur kültürünün batıya aktarılması ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. 1
    Ziyaretçi


  2. 2
    Ensar
    Özel Üye





    Cevap: UYGUR KÜLTÜRÜ


    Güneş doğarken :Kutluk Tekin ordusuyla beraber doğu taraftan gözükür, durmadan habersiz yolu takip
    ederek şehre doğru ilerlemeye başlar ordu pusu kuranların tam ortasına geldiği anda Besmiller birden hücuma kalkarlar ve şiddetli bir savaştan sonra Kutluk Tekin ile Bilge yaralanarak esir düşerler Besmiller onların ellerini iple bağlayıp bir ağaca bağlarlar ve yağma için uzaklaşırlar Kutluk şu türküyü söyler:

    Tutkun oldum neyleyim düşman elinde
    Yiğitlerim kırıldı gözüm önünde
    Maksadıma ermeden ölürüm şimdi
    Gömülüm hasrete yerin koynunda
    Hakan babam işitsin hazin dadımı
    Uygur,Karluk illeri sizden dilerim
    Unutmayın dökülen arı kanımı
    Ayrıldık mı ebedi güzel Türkan'ım?
    Hasret ile gider mi gönlüm ile canım?
    Kıyamete kaldı mı senin visalin
    Kutluğunu unutma budur armanım
    Türkanı'ma söyleyin kuşalar arzımı
    Arzeyleyin aşkında çekmiş derdimi
    Beni bilsin kıymetlik aşıkı
    Unutmasın ölürken çekmiş ahımı

    Bir Besmil subayı gelir ve Kutluk ile Bilge’yi sorguya çeker:
    SUBAY: Siz kimin askeri?
    KUTLUK: Kutluk tekinin erleri
    SUBAY: Kutluk tekin nerde?
    KUTLUK:(tanınmadığını anlar) Müriydeke sarayda
    SUBAY: Yanındaki askeri ne kadar?
    KUTLUK: İki tümenden artar
    SUBAY: Buraya ne zaman gelir?
    KUTLUK : Bunu tekin kendi bilir.
    (GÖRÜNÜŞ 2)
    Hapishane, Kutlu ve Bilgenin elleri kelepçe ile ve ayakları zincirle bağlı olduğu halde oturmaktadırlar, parmaklığın dışında iki Besmil eri nöbet beklemektedir.
    KUTLUK: (Büge'ye söyler) Ey aziz kardeşim, kaygı çağında yoldaşım, başımıza geldi bu belâ, uğursuz felek bu durumu bize gördü reva, kurtuluştan ümit kesmekteyim, ölümü gözümle görmekteyim, babam bu durumu anlarsa ne yapar anam bu hadiseye nasıl dayanır? Türkan işitirse tırmalar gül yüzünü,belki öldürür özünü.

    Devam Edecek
    Kaynak: Mehmet Emin Buğra Külliyatı-
    Yayıma Hazırlayan M.Yunus Buğra.
    Ankara Haziran 2005


    NİYAZ KIZ-6

    Bu sözler, Niyaz kızın en son sözü ve kesin kararı idi. Bir ay kadar halsiz mecalsiz yattıktan sonra biraz iyileşti.
    Kocakarı dahi yaptığı işin yanlışlığını anladı ve çok pişman oldu. Bunu kendi yurttaşlarından birini bulup kendi istediği birine vermeden olmayacak diye düşündü.
    Bir gün Niyaz kızı çağırarak, kendi yurttaşlarından birini bu seni ona vereceğim dedi. Bununla beraber kocakarı şunu hatırlamadan geçemedi, burada kendi yurttaşlarından yani Türkistanlılardan birisini nereden bulacaktı? Bu hiç olmayacak bir şey en sonunda beİ1im dediğim yere gelir demek istiyordu. Hatta bazı günler zavallı kızı ''hani bulmayacak mısın'' diye sıkıştırırdı. Her ne kadar bu sözler kocakarının bu tokadı gibi ise de, Niyaz kız bunu bilse de bilmemezlikten anlamamazlıktan gelerek, çarşı pazara çıktığında bir kimseyi görürmüyüm diye bakınıp durdu.. Niyaz kız dileğine kavuşmadan, kendi yurttaşından birini bulamayacağından çok kaygılanıyordu, üzülüyordu. Yalnız kaldığı zaman durmadan ağlar, akan sel gibi yaşlarını zorlukla tutardı. Geniş göğsüne sığmayan acısını aşağıdaki şarkı ve beyitlerle kendini biraz olsun hafifletmeye çalışırdı.
    Şarkı şöyledir:

    Yurttan ayrıldıktan sonra,
    Zorlu gurbette esarette yurdu özleyerek ağlarken
    Havadaki gökte uçan boz güvercin dalga dalga uçsana
    Mihribanım yurduma selamımı söylesene
    Başım kattı hicranda,
    Gönlüm kırk ormanda
    Kaldı evim Hoten de
    Selamımı söylesene
    Yalnız kaldı bu başım
    Yoktur benim sırdaşım,
    Sel gibi akar gözyaşım
    Arzu halimi dinlesene
    Gül dalı gibi kırtldım
    Beşiğimden ayrtldım
    Elden ele satıldım
    Arzu halimi bilsene!
    Gülüm yoktur bağım yok
    Suratımda kamm yok
    Dertleşecek yarim yok
    Halimi anlasana
    Kalbim kınktır daim
    Zafran gibi suratım
    Benim Aziz Allahım
    Günahımdan geçsene!
    Arzumu dinler kişim yok,
    Gamdan başka işim yok
    Kurtulacak gücüm yok
    Tanrım kuvvet versene!

    (Bu koşak Uygur Türklerinin ''Ah urdum Hudayıma'' veya ''Caney'' adlı şarkılara uygundur.
    “Amrağım” (sevgilim) tipinde de söylenebilir. Ötkür

    Böylece günler geçti, bulunamadı, bulamadı. En nihayet bir gün bir kasabın önünde et alan birisini yurttaşlarından birine benzetti. Sağına soluna geçip dikkatle baktı, bu adam bayağı yaşını başını almış birisi idi. Niyaz kızın hareketine adamcağız şaştı kaldı! Böyle bir kız güzel genç bir kızın kendi etrafında dolanıp durmasına hayret etti. Rüya görmüş olmayayım diye gözlerini ovuşturdu. Doğrusu rüya değildi, uyumuş da değildi. Bir oyun olmasın diye hemen etini alarak evine yöneldi, fakat kızın arkasından gelmekte olduğunu gördü. Birden bir dar sokağa saptı ve durdu. Arkasındaki peri de yanına gelip durdu. Adam, Çince giyinen ve konuşan bu kız tabiî Çinlidir diye söylendi. Devam Edecek

    Dr. Mesut Sabri Baykozi Ve Eserleri
    Yayına Hazırlayan Diş Tb. Gültekin Baykozi

    Uygur Deyim ve Atasözleri

    Yolwasni yenggen batur emes, achchighini yengen batur.
    Kaplanı yenen kahraman değil, öfkesini yenen kahramandır.
    Ishligenning yüzi yoruq, ishlimigenning yüzi choruq.
    Çalışanın yüzü aydınlık, çalışmayanın yücü çarık.
    Kishi yurtida sultan bolghiche, öz yurtungda ultan bol.
    El yurdunda sultan olacağına, öz yurdunda köle ol.
    Yazda yépinchangni untuma, qishta ozughungni.
    Yazın örtünü unutma, kışın da azığını.
    Chaghlimay yégen aghrimay öler.
    Ölçüsüz yiyen hastalanmadan ölür.
    Yiraq bolsa kishnisher, yéqin bolsa chishlisher.
    Uzak olursa kişneşirler, yakın olurlarsa dişleşirler.
    Yiqilghan chélishqa toymas.
    Yıkılan güreşe doymaz. (Yenilen güreşçi güreşe doymazmış)
    Yüz anglighandin bir körgen ela.
    Yüz kere işitmekten, bir kere görmek evladır.
    Ghadayghangha ghadayghin béshing kökke yetkiche, égilgen'ge égilgin béshing yerge tekkiche.
    Kasılana karşı kasıl başın göğe değene kadar, eğilene karşı eğil başın yere değene kadar.
    Ghazning göshini yéseng, ödekning péyide bol.
    Kaz eti yesen de ördeğin peşinde ol.
    Oghli ghura yése, dadisining chishi qamaptu.
    Oğlu erik yese, babasının dişi sızlarmış.
    Ghulachqa chidap, ghérichqa chidimaptu.
    Kulaca tahammül eden, karışa tahammül etmemiş.
    Halinggha béqip hal tat, xaltanggha béqip un tat.
    Durumuna göre nazlan, Torbana göre un çek.
    Molla köp bolsa, qoy haram ölidu.
    Hoca çok olursa, koyun mundar olurmuş.
    Horunning etisi tügimeydu.
    Tembelin yarını bitmezmiş.
    Horunni ishqa buyrisang, sanga éqil ögiter.
    Tembele iş buyurursan, sana akıl öğretirmiş.
    Herining zehirige chidighan hesel yer.
    Balı, arının zehrine tahammül edebilen yer.







+ Yorum Gönder
uygur kültürünün batıya aktarılmasına örnekler,  uygur kültürünün batıya aktarılması
5 üzerinden 5.00 | Toplam : 2 kişi