Çekim ekleri kaça ayrılır

+ Yorum Gönder
Yudumla ve Soru(lar) ve Cevap(lar) Bölümünden Çekim ekleri kaça ayrılır ile ilgili Kısaca Bilgi
  1. 1
    Ziyaretçi

    Çekim ekleri kaça ayrılır





  2. 2
    Gizliyara
    Frmacil.com





    Cevap: çekim ekleri kaça ayrılır


    çekim ekleri kaça ayrılır

    A) İSİM ÇEKİM EKLERİ

    1. İYELİK EKLERİ : Eklendiği ismin karşıladığı varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklere denir.

    Tekil Kişiler: Ben (-ım, -im, -um,-üm) Kitab-ım
    Sen (-ın, -in, -un, -ün) Kitab-ın
    O (-ı, -i, -u, -ü, -sı, -si, -su, -sü) Kitab-ı, araba-sı

    Çoğul Kişiler: Biz (-ımız, -imiz, -umuz, -ümüz) Kitab-ımız
    Siz (-ınız, -iniz, -unuz, -ünüz) Kitab-ınız
    Onlar (-ları, -leri) Kitap-ları

    2. HÂL EKLERİ : İsimlere gelerek onların durumlarını bildiren eklerdir. Durum ekleri olarak da adlandırılır.

    a) İsmin Yalın Hâli ( Yalın Durumu) : Belirli bir eki yoktur. Hiç ek almayan veya hal ekleri dışındaki ekleri alan isimler yalın haldedir. (Ev, evim, evler..)
    b) İsmin –i hâli (Belirtme Durumu) : Ekleri, -ı, -i, -u, -ü ‘dür. (Ev-i, kalem-i)
    c) İsmin –e hâli (Yönelme Durumu) : Ekleri –e, -a ‘dır. (Ev-e)
    d) İsmin –de hâli (Bulunma, kalma durumu) : Ekleri –de, -da , -te, -ta şeklindedir. (Evde, okulda…)
    e) İsmin –den hâli (Çıkma, Ayrılma Durumu) : Ekleri, -den, -dan, -ten,
    -tan şeklindedir. (Evden, okuldan…)

    3. TAMLAMA EKLERİ : İsim tamlamalarında kullanılan –ın, -in, -un, -ün ve –ı, -i, -u, -ü ekleridir. (Ali’nin defteri, okulun duvarı…)

    4. ÇOĞUL EKLERİ : İsimlere gelerek onların sayısını çoğaltan –lar, -ler ekleridir. (Evler, okullar…)

    B) FİİL ÇEKİM EKLERİ

    1. KİP EKLERİ : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklere denir. (Gelmiş, gelir, gelecek….)
    2. KİŞİ EKLERİ: Fiillere, kip eklerinden sonra gelerek o işi kimin yaptığını belirten eklere denir. (Geldi-m, okudu-n…)

    EKLERLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER:

    1)Türkçe’de dört çeşit –ı, -i, -u,-ü vardır. Bunların farkı cümlelerden anlaşılır.

    Ev-i yandı (İyelik eki)
    Ev-i yıktılar (Hâl eki)

    Veli-nin ev-i (Tamlama eki)
    Gez-i, yaz-ı (Yapım eki)

    2) İyelik ekleri ile kişi ekleri karıştırılmamalıdır. İyelik ekleri isimlere, kişi ekleri fiillere gelir. (Ev-i-m….İyelik eki) , (Geldi-m…..Kişi eki)

    3) Türkçe’de –ım, -im, -um, -üm ekleri hem iyelik eki, hem kişi eki, hem ek-fiil, hem de yapım eki olarak kullanılabilir:
    İç-im kan ağlıyor (İyelik eki)
    İstediğin parayı vereceğ-im (Kişi eki)
    Bugün dünden daha iyiy-im (Ek-fiil)
    Gözlerin bir iç-im su….(Yapım eki)

    4) –lar, -ler ekleri bazen çoğul eki, bazen kişi eki, bazen de yapım eki olarak kullanılabilir:
    Ev-ler şimdi daha güzel (Çoğul eki)
    Dün bize geldi-ler (Kişi eki)
    Bu millet nice Kemal-ler yetiştirdi. (Yapım eki)

    NOT : -lar, -ler ekleri özel isimlere gelip onların anlamlarını değiştirirse yapım ekidir. Bu durumda kesme işareti kullanılmaz. Özel isme gelip çekim eki olursa kesme işareti kullanılır. (Dün gece bize Mehmetler geldi.)….Yapım eki
    (Sınıftaki Mehmet’ler ayağa kalksın)…Çekim eki

    5) Yapım ve çekim ekleri köklere getirilirken şu sıra izlenir:
    Yaz-ı-s-ı –n -ı

    Hal eki
    Kaynaştırma harfi
    İyelik eki
    Kaynaştırma harfi
    Yapım eki

    Fiil Kökü

    6) Aslında küçültme ve sevgi eki olan –cık bazen varlık isimleri yapar . (Tepe-cik, yavru-cuk ) Bu örneklerde küçültme anlamı varken; (badem-cik) kelimesinde bir organın adı söz konusudur.

    7) –ı, -i, -u, -ü yapım ekleri hem fiilden isim yapar, hem de fiilden fiil yapar. (Kaz-ı çalışmaları başladı)…Fiilden isim yapma eki
    (Boyayı kaz-ı-dı)..Fiilden fiil yapma eki

    8. –ış, -iş ekleri bazen isim, bazen fiil yapar. (Tatlı bir bakışı vardı.)… Fiilden isim yapma eki. (Birbirlerine bakıştılar)… Fiilden fiil yapma eki.

    YAPIM EKLERİ

    Kök veya gövdelerin her zaman anlamını, bazen de türünü değiştiren eklere yapım ekleri denir. Dört ana grupta incelenir:

    1) İsimden İsim Yapma Ekleri : İsim köklerine gelerek bunlardan yeni isimler türeten eklere denir. Bu ekler sadece kelimenin anlamını değiştirir, türünü değiştirmez. Bu eklerin başlıca olanları şunlardır:
    1) –lık, -lik, -luk, -lük : (Gözlük, gecelik)
    2) –cı, -ci, -cu, -cü : (Bek-çi, ev-ci) (“Bek” kelimesi Eski Türkçe’de “koruma, muhafaza etme” anlamında kullanılmıştır.)
    3) –lı, -li, -lu, -lü : (Ev-li, su-lu)
    4) –sız, -siz, -suz, -süz ( Ev-siz, Ök-süz) (“Ök” kelimesi Eski Türkçe’de “öğ” şeklindedir ve “ana” anlamına gelir.)
    5) –ki : (demin-ki, şimdi-ki, yerde-ki, gökte-ki) (Yapım ekleri her zaman kökten hemen sonra gelirken, -ki eki bu kurala uymaz. –ki ekinden önce köke bir çekim eki gelir, sonra –ki yapım eki getirilir. –ki ekinin bazen kökten hemen sonra geldiği de görülür. Öte-ki, beri-ki…)
    6) –cık, -cik, -cuk, -cük : (Ufa-cık, küçü-cük)
    7) –cak, -cek, -çak, -çek : (Büyü-cek..)
    8) –cağız, -ceğiz, -çağız, -çeğiz: (Köyceğiz, çocuk-çağız)
    9) –ca, -ce, -ça, -çe : Türk-çe, ala-ca
    10) –daş, -deş, -taş, -teş : soy-daş, ses-teş
    11) –ncı, -nci, -ncu, -ncü : bir-i-nci, yedi-nci..
    12) –ar, -er : beş-er..
    13) –z : iki-z
    14) –sı, -si,-su, -sü : çocuk-su
    15) –ımsı, -imsi, -umsu, -ümsü: ekşi-msi
    16) –layın, -leyin: akşam-leyin…
    17) –cileyin : ben-cileyin
    18) –an, -en : er-en, kız-an (olgun çocuk)
    19) –ç: ana-ç
    20) –cıl, -cil, -cul, -cül, -çıl, -çil, çul, çül: ev-cil, balık-çıl…

    21) –man, -men : koca-man
    22) –aç, -eç : kır-aç, top-aç
    23) –şın : sarı-şın
    24) –ak, -ek : sol-ak, top-ak
    25) –k : bebe-k, top-u-k
    26) –t : yaş-ı-t
    27) –ay, -ey : kuz-ey (Kuz : Güneş görmeyen yer)
    28) –sul : yok-sul
    29) –la, -le : kış-la , yay-la ( Eski Türkçe’den günümüze z, y değişmesiyle “ yazın gidilecek yer “ anlamındadır.

    2) İsimden Fiil Yapma Ekleri: İsim kök veya gövdelerine gelerek bunları fiile dönüştürür. Bu tür ekleri alan kelimelerin hem anlamı, hem de türü değişir. Başlıca ekleri şunlardır:

    1) –la, -le: su-la, top-la…
    2) –al, -el: az-al, dar-al…
    3) –l : ufa-l…
    4) –a, -e : yaş-a, boş-a…
    5) –ar, -er : sar-ar (sarı)
    6) –da, -de : şırıl-da..
    7) –kır, -kir, -kur, -kür : tü-kür, püs-kür..
    8) –k : gec-i-k…
    9) –r: deli-r-..
    10) –msı, -mse :azı-ı-msa…

    3) Fiilden Fiil Yapma Ekleri: Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan yeni fiiller türeten eklerdir. Bu ekler kökün anlamını değiştirir fakat türünü değiştirmez. Başlıca ekleri şunlardır:

    b) -n: giy-i-n…
    c) –l : kır-ı-l…
    d) –ş : döv-ü-ş…
    e) –r : aş-ı-r..
    f) –t : kızar-t…
    g) –dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür : koş-tur…
    h) –ar, -er : çık-ar..
    i) –a, -e : tık-a…
    j) –ı, -i, -u, -ü : kaz-ı…
    k) –mse: gül-ü-mse
    l) –ala, -ele : kov-ala

    4) Fiilden İsim Yapma Ekleri : Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan isimler türeten eklerdir. Bu ekleri alan kelimelerin hem anlamı, hem de türü değişir. Fiilden isim yapım eklerinin başlıcaları şunlardır:

    1) –mak, -mek : yapmak…
    2) –ma, -me : kıy-ma, sar-ma…
    3) –ış, -iş, -uş, -üş : bak-ış…
    4) –m : giy-i-m..
    5) –k : çatla-k..
    6) –ak, -ek : dön-ek…
    7) –n : tüt-ü-n…
    8) –gı, -gi, -gu, -gü, -kı, -ki, -ku, -kü: say-gı…
    9) –ga, -ge : böl-ge…
    10) –gın, -gin, -gun, -gün, -kın, -kin, -kun, -kün : dal-gın…
    11) –gan, -gen, -kan, -ken : sıkıl-gan…
    12) –gıç, -giç, -guç, -güç : dal-gıç…
    13) –gaç, -geç : yüz-geç…
    14) –ıcı, -ici, -ucu, -ücü : uç-ucu…
    15) –ç : usan-ç…
    16) –ı, -i, -u, -ü : gez-i…
    17) –a, -e, : yar-a…
    18) –ntı, -nti, -ntu, -ntü : boz-u-ntu…
    19) –t : geç-i-t…
    20) –l : ışı-l…
    21) –sı, -si, -su, -sü : sin-si…
    22) –anak, -enek: gör-enek…
    23) –aç, -eç : gül-eç…
    24) –alak, -elek : yat-alak…
    25) –maç, -meç : yırt-maç…
    26) –sal, -sel : uy-sal…
    27) –man, -men : seç-men, öğret-men…
    28) –sak: tut-sak…
    29) –ca, -ce : eğlen-ce…
    30) –maca, -mece : bul-maca..







  3. 3
    Forumacil
    Özel Üye
    çekim ekleri kaça ayrılır


    çekim ekleri kaça ayrılır hakkında bilgi



    A) İSİM ÇEKİM EKLERİ

    1. İYELİK EKLERİ : Eklendiği ismin karşıladığı varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklere denir.

    Tekil Kişiler: Ben (-ım, -im, -um,-üm) Kitab-ım
    Sen (-ın, -in, -un, -ün) Kitab-ın
    O (-ı, -i, -u, -ü, -sı, -si, -su, -sü) Kitab-ı, araba-sı

    Çoğul Kişiler: Biz (-ımız, -imiz, -umuz, -ümüz) Kitab-ımız
    Siz (-ınız, -iniz, -unuz, -ünüz) Kitab-ınız
    Onlar (-ları, -leri) Kitap-ları

    2. HÂL EKLERİ : İsimlere gelerek onların durumlarını bildiren eklerdir. Durum ekleri olarak da adlandırılır.

    a) İsmin Yalın Hâli ( Yalın Durumu) : Belirli bir eki yoktur. Hiç ek almayan veya hal ekleri dışındaki ekleri alan isimler yalın haldedir. (Ev, evim, evler..)
    b) İsmin –i hâli (Belirtme Durumu) : Ekleri, -ı, -i, -u, -ü ‘dür. (Ev-i, kalem-i)
    c) İsmin –e hâli (Yönelme Durumu) : Ekleri –e, -a ‘dır. (Ev-e)
    d) İsmin –de hâli (Bulunma, kalma durumu) : Ekleri –de, -da , -te, -ta şeklindedir. (Evde, okulda…)
    e) İsmin –den hâli (Çıkma, Ayrılma Durumu) : Ekleri, -den, -dan, -ten,
    -tan şeklindedir. (Evden, okuldan…)

    3. TAMLAMA EKLERİ : İsim tamlamalarında kullanılan –ın, -in, -un, -ün ve –ı, -i, -u, -ü ekleridir. (Ali’nin defteri, okulun duvarı…)

    4. ÇOĞUL EKLERİ : İsimlere gelerek onların sayısını çoğaltan –lar, -ler ekleridir. (Evler, okullar…)

    B) FİİL ÇEKİM EKLERİ

    1. KİP EKLERİ : Fiillerin yapılış amacını ve zamanını bildiren eklere denir. (Gelmiş, gelir, gelecek….)
    2. KİŞİ EKLERİ: Fiillere, kip eklerinden sonra gelerek o işi kimin yaptığını belirten eklere denir. (Geldi-m, okudu-n…)

    EKLERLE İLGİLİ ÖNEMLİ BİLGİLER:

    1)Türkçe’de dört çeşit –ı, -i, -u,-ü vardır. Bunların farkı cümlelerden anlaşılır.

    Ev-i yandı (İyelik eki)
    Ev-i yıktılar (Hâl eki)

    Veli-nin ev-i (Tamlama eki)
    Gez-i, yaz-ı (Yapım eki)

    2) İyelik ekleri ile kişi ekleri karıştırılmamalıdır. İyelik ekleri isimlere, kişi ekleri fiillere gelir. (Ev-i-m….İyelik eki) , (Geldi-m…..Kişi eki)

    3) Türkçe’de –ım, -im, -um, -üm ekleri hem iyelik eki, hem kişi eki, hem ek-fiil, hem de yapım eki olarak kullanılabilir:
    İç-im kan ağlıyor (İyelik eki)
    İstediğin parayı vereceğ-im (Kişi eki)
    Bugün dünden daha iyiy-im (Ek-fiil)
    Gözlerin bir iç-im su….(Yapım eki)

    4) –lar, -ler ekleri bazen çoğul eki, bazen kişi eki, bazen de yapım eki olarak kullanılabilir:
    Ev-ler şimdi daha güzel (Çoğul eki)
    Dün bize geldi-ler (Kişi eki)
    Bu millet nice Kemal-ler yetiştirdi. (Yapım eki)

    NOT : -lar, -ler ekleri özel isimlere gelip onların anlamlarını değiştirirse yapım ekidir. Bu durumda kesme işareti kullanılmaz. Özel isme gelip çekim eki olursa kesme işareti kullanılır. (Dün gece bize Mehmetler geldi.)….Yapım eki
    (Sınıftaki Mehmet’ler ayağa kalksın)…Çekim eki

    5) Yapım ve çekim ekleri köklere getirilirken şu sıra izlenir:
    Yaz-ı-s-ı –n -ı

    Hal eki
    Kaynaştırma harfi
    İyelik eki
    Kaynaştırma harfi
    Yapım eki

    Fiil Kökü

    6) Aslında küçültme ve sevgi eki olan –cık bazen varlık isimleri yapar . (Tepe-cik, yavru-cuk ) Bu örneklerde küçültme anlamı varken; (badem-cik) kelimesinde bir organın adı söz konusudur.

    7) –ı, -i, -u, -ü yapım ekleri hem fiilden isim yapar, hem de fiilden fiil yapar. (Kaz-ı çalışmaları başladı)…Fiilden isim yapma eki
    (Boyayı kaz-ı-dı)..Fiilden fiil yapma eki

    8. –ış, -iş ekleri bazen isim, bazen fiil yapar. (Tatlı bir bakışı vardı.)… Fiilden isim yapma eki. (Birbirlerine bakıştılar)… Fiilden fiil yapma eki.

    YAPIM EKLERİ

    Kök veya gövdelerin her zaman anlamını, bazen de türünü değiştiren eklere yapım ekleri denir. Dört ana grupta incelenir:

    1) İsimden İsim Yapma Ekleri : İsim köklerine gelerek bunlardan yeni isimler türeten eklere denir. Bu ekler sadece kelimenin anlamını değiştirir, türünü değiştirmez. Bu eklerin başlıca olanları şunlardır:
    1) –lık, -lik, -luk, -lük : (Gözlük, gecelik)
    2) –cı, -ci, -cu, -cü : (Bek-çi, ev-ci) (“Bek” kelimesi Eski Türkçe’de “koruma, muhafaza etme” anlamında kullanılmıştır.)
    3) –lı, -li, -lu, -lü : (Ev-li, su-lu)
    4) –sız, -siz, -suz, -süz ( Ev-siz, Ök-süz) (“Ök” kelimesi Eski Türkçe’de “öğ” şeklindedir ve “ana” anlamına gelir.)
    5) –ki : (demin-ki, şimdi-ki, yerde-ki, gökte-ki) (Yapım ekleri her zaman kökten hemen sonra gelirken, -ki eki bu kurala uymaz. –ki ekinden önce köke bir çekim eki gelir, sonra –ki yapım eki getirilir. –ki ekinin bazen kökten hemen sonra geldiği de görülür. Öte-ki, beri-ki…)
    6) –cık, -cik, -cuk, -cük : (Ufa-cık, küçü-cük)
    7) –cak, -cek, -çak, -çek : (Büyü-cek..)
    8) –cağız, -ceğiz, -çağız, -çeğiz: (Köyceğiz, çocuk-çağız)
    9) –ca, -ce, -ça, -çe : Türk-çe, ala-ca
    10) –daş, -deş, -taş, -teş : soy-daş, ses-teş
    11) –ncı, -nci, -ncu, -ncü : bir-i-nci, yedi-nci..
    12) –ar, -er : beş-er..
    13) –z : iki-z
    14) –sı, -si,-su, -sü : çocuk-su
    15) –ımsı, -imsi, -umsu, -ümsü: ekşi-msi
    16) –layın, -leyin: akşam-leyin…
    17) –cileyin : ben-cileyin
    18) –an, -en : er-en, kız-an (olgun çocuk)
    19) –ç: ana-ç
    20) –cıl, -cil, -cul, -cül, -çıl, -çil, çul, çül: ev-cil, balık-çıl…

    21) –man, -men : koca-man
    22) –aç, -eç : kır-aç, top-aç
    23) –şın : sarı-şın
    24) –ak, -ek : sol-ak, top-ak
    25) –k : bebe-k, top-u-k
    26) –t : yaş-ı-t
    27) –ay, -ey : kuz-ey (Kuz : Güneş görmeyen yer)
    28) –sul : yok-sul
    29) –la, -le : kış-la , yay-la ( Eski Türkçe’den günümüze z, y değişmesiyle “ yazın gidilecek yer “ anlamındadır.

    2) İsimden Fiil Yapma Ekleri: İsim kök veya gövdelerine gelerek bunları fiile dönüştürür. Bu tür ekleri alan kelimelerin hem anlamı, hem de türü değişir. Başlıca ekleri şunlardır:

    1) –la, -le: su-la, top-la…
    2) –al, -el: az-al, dar-al…
    3) –l : ufa-l…
    4) –a, -e : yaş-a, boş-a…
    5) –ar, -er : sar-ar (sarı)
    6) –da, -de : şırıl-da..
    7) –kır, -kir, -kur, -kür : tü-kür, püs-kür..
    8) –k : gec-i-k…
    9) –r: deli-r-..
    10) –msı, -mse :azı-ı-msa…

    3) Fiilden Fiil Yapma Ekleri: Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan yeni fiiller türeten eklerdir. Bu ekler kökün anlamını değiştirir fakat türünü değiştirmez. Başlıca ekleri şunlardır:

    b) -n: giy-i-n…
    c) –l : kır-ı-l…
    d) –ş : döv-ü-ş…
    e) –r : aş-ı-r..
    f) –t : kızar-t…
    g) –dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür : koş-tur…
    h) –ar, -er : çık-ar..
    i) –a, -e : tık-a…
    j) –ı, -i, -u, -ü : kaz-ı…
    k) –mse: gül-ü-mse
    l) –ala, -ele : kov-ala

    4) Fiilden İsim Yapma Ekleri : Fiil kök veya gövdelerine gelerek bunlardan isimler türeten eklerdir. Bu ekleri alan kelimelerin hem anlamı, hem de türü değişir. Fiilden isim yapım eklerinin başlıcaları şunlardır:

    1) –mak, -mek : yapmak…
    2) –ma, -me : kıy-ma, sar-ma…
    3) –ış, -iş, -uş, -üş : bak-ış…
    4) –m : giy-i-m..
    5) –k : çatla-k..
    6) –ak, -ek : dön-ek…
    7) –n : tüt-ü-n…
    8) –gı, -gi, -gu, -gü, -kı, -ki, -ku, -kü: say-gı…
    9) –ga, -ge : böl-ge…
    10) –gın, -gin, -gun, -gün, -kın, -kin, -kun, -kün : dal-gın…
    11) –gan, -gen, -kan, -ken : sıkıl-gan…
    12) –gıç, -giç, -guç, -güç : dal-gıç…
    13) –gaç, -geç : yüz-geç…
    14) –ıcı, -ici, -ucu, -ücü : uç-ucu…
    15) –ç : usan-ç…
    16) –ı, -i, -u, -ü : gez-i…
    17) –a, -e, : yar-a…
    18) –ntı, -nti, -ntu, -ntü : boz-u-ntu…
    19) –t : geç-i-t…
    20) –l : ışı-l…
    21) –sı, -si, -su, -sü : sin-si…
    22) –anak, -enek: gör-enek…
    23) –aç, -eç : gül-eç…
    24) –alak, -elek : yat-alak…
    25) –maç, -meç : yırt-maç…
    26) –sal, -sel : uy-sal…
    27) –man, -men : seç-men, öğret-men…
    28) –sak: tut-sak…
    29) –ca, -ce : eğlen-ce…
    30) –maca, -mece : bul-maca..







+ Yorum Gönder
5 üzerinden 5.00 | Toplam : 1 kişi